Spoorloos

Meer dan driehonderd jaar hangt dit schilderij in de Duitse abdij Steinfeld. Abt Reinier Hundt van Euskerken heeft het in 1486 voor het klooster laten maken. Als opdrachtgever is de abt ook afgebeeld: hij is de knielende man met witte mantel rechts. In 1802 wordt het klooster opgeheven en geplunderd door soldaten. De bibliotheek gaat in vlammen op. Dit schilderij is spoorloos, totdat het zestig jaar later verkocht wordt op de veiling van de collectie van de Keulse verzamelaar Johann Anton Ramboux. Tegenwoordig is het opgenomen in de collectie van Museum Catharijneconvent.

Meester van de Heilige Sippe, 1486
Utrecht, Museum Catharijneconvent

zaaltekst tentoonstelling

In de ban van de middeleeuwen

2025

Niet in het museum te zien

ABM s33

schildering

Gregoriusmis met H. Potentinus van Steinfeld, H. Andreas en de stichter abt Reinier Hundt

Meester van de Heilige Sippe (schilder)

1486

paneel, olieverf

schenking

1910-06-30

Gedateerd boven het hoofd van de stichter: 1486. In een kerkinterieur knielt paus Gregorius de Grote voor een altaar. Hij draagt de Heilige Mis op, bijgestaan door twee diakens. Aan weerszijden van de diakens knielen twee kardinalen. Een van hen draagt de tiara, de andere de dubbele kruisstaf. Op en achter het altaar is het visioen van paus Gregorius weergegeven: Christus verschijnt hem als Man van Smarten terwijl hij zijn wonden toont en zijn bloed in de kelk giet. Achter Christus staat een sarcofaag. Op en om de sarcofaag zijn personages uit het passieverhaal en de lijdenswerktuigen (Arma Christi) afgebeeld. Christus wordt door de beulsknechten bespot en geslagen. Rechts op de voorgrond knielt de stichter, Reinier van Euskercken, abt van de premonstratenzer abdij te Steinfeld. Uit zijn mond komt de tekst: 'ora pro fr(atr)e r(ei)n(er)o euskerche(n) q(ui) co(n)q(ui)s(iv)it de bo(n)is p(a)rochi(ali)b(us)' ('Bid voor broeder Reinier van Euskercken, die veel parochiegoederen aangebracht heeft' (Bouvy 1965)). Direct boven zijn hoofd staat het jaartal .1486.. Achter hem is de heilige Andreas, patroon van de parochiekerk van Steinfeld, afgebeeld. Geheel links staat de heilige Potentinus, herkenbaar aan zijn attributen, de pijlen en het Franse koningswapen. Uiterst rechts een bergachtig landschap met een kerktoren.

Reiner Hundt uit Euskirchen was tussen 1484 en 1492 abt van de premonstratenzer abdij te Steinfeld.

LIJST:
Lijst niet origineel (Kessler-van den Heuvel 1987).

Toeschrijving:
Toegeschreven aan de Keulse Meester van de Heilige Maagschap of Meister der Heilige Sippe, zo genoemd naar een altaarstuk met dit thema in het Wallraf-Richartz Museum te Keulen (Reiners 1925 ('Eine seiner älteren Arbeiten ...'); Utrecht 1948; Den Haag 1963; Stange 1967; Keulen 1970; Keulen 1982; Defoer 1994). Atelier Meester van de Heilige Maagschap (Stange 1952; Kessler-van den Heuvel 1987 (invl. Verherrlichungsmeister)).
Overzicht van de toeschrijvingen bij Kessler-van den Heuvel 1987, p. 265.

Datering:
Het schilderij is 1486 gedateerd.

Veel retouches.

Natuurwetenschappelijk onderzoek:
Het schilderij werd onderzocht met infraroodreflectografie (IRR) door Molly Faries op 15 juli 1981, 24 juni 1983 en 10 juli 1985. Originele negatieven bevinden zich bij het RKD Den Haag, negatiefnummers: MF 55, 154 en 155, 418 en 419. Op 4 november 1981 onderzocht ook prof. dr. Van Asperen de Boer het werk, negatiefnummers (RKD): AB 486:1 t/m 491:15. Dendrochronologie: het hout is van West-Duitse, waarschijnlijk Keulse origine; het paneel bestaat uit vijf planken waarvan drie konden worden opgemeten: de jongste kernhoutjaarring dateert uit 1449 (Peter Klein).

Kerkgewaden in de verdrukking, paramenten in de Republiek als dragers van identiteit 1580-1650  (Richard de Beer), 2023, p. 485, afb.Body Language : Het lichaam in de middeleeuwse kunst  (Wendelien A.W. van Welie-Vink), 2020, p. 7, afb.Body Language : the body in medieval art  (Wendelien van Welie), 2020, p. 12 afb. 0.2, p. 28, p. 30 afb. 1.9Body Language : het lichaam in de middeleeuwen  (Wendelien van Welie), 2020, p. 12 afb. 0.2, p. 28, p. 30 afb. 1.9Body Language. Het lichaam in de Middeleeuwse kunst  (Annabel Dijkema), 2020, cat. nr. 15Body Language. The body in medieval art.  (Annabel Dijkema), 2020Memoriepaneel van het Ceciliaconvent  (Christiaan Schrickx), 2017Overschilderd: van Gregoriusmis naar bijbeltekst : de Reformatie van de Utrechtse Jacobikerk  (Truus van Bueren), 2017Behouden vaart : het antependium van het Nijmeegse schippersgilde  (Marja Begheyn-Huisman), 2016, p. 8, afb.Kleuren in de kerk  (Casper Staal), 2015, p. 25-26, afb.Middeleeuwse borduurkunst uit de Nederlanden  (Micha Leeflang), 2015, cat. nr. 1, p. 130, 131, afb.Kleuren in de Domkerk  (Casper Staal), 2015, p. 7, afb.Het geheim van de Gregoriusmissen  (Margreet Wolters), 2015, p. 16, afb.De Ronde Venen 700 jaar bestuurd door proosten  (Fred de Wit), 2015, p. 94, afb. detailHet geheim van de Middeleeuwen in gouddraad en zijde [tekstboekje]  (Paula Hertogh), 2015, cat. nr. 1.4, afb.Naar de Middeleeuwen : het Aartsbisschoppelijk Museum in Utrecht vanaf het begin tot 1882  (Elmer Peters), 2012, p. 92, afb.Le détail : pour une histoire rapprochée de la peinture  (Daniel Arasse), 2008, p. 102, 103, afb. 109Middeleeuwse aflaten en Nederlandse devotie  (J. van Herwaarden), 2005Huis Loenersloot, de wieg van het Catharijneconvent  (Elmer Peters), 2004, p. 16, afb.Goddelijk geschilderd : honderd meesterwerken van museum Catharijneconvent  (Henri Defoer), 2003, p. 72, afb.Verzamelen van middeleeuwse kunst in Nederland 1830-1903  (Barbara Kruijsen), 2002, p. 170, 178High fashion in the church : the place of church vestments in the history of art from the ninth to the nineteenth century  (Pauline Johnstone), 2002, afb. 3De schilderijen van Museum Catharijneconvent  (Jeltje Dijkstra), 2002, p. 63-64, afb.Painting and patronage in Cologne : 1300-1500  (Brigitte Corley), 2000, p. 213Gewaden in de katholieke eredienst [6de dr., 1999]  (Casper Staal), 1999, afb.Lust und Verlust II : Corpus-Band zu Kölner Gemäldesammlungen 1800-1860  (Hiltrud Kier), 1998, p. 599, cat. nr. 468, afb.Rondom Pasen : iconografie en symboliek in de beeldende kunst rondom de opstanding van Christus  (Paul Bröker), 1998, p. 78Die Gregorsmesse des Kölner Sippenmeisters : eine Stiftung des Steinfelder Abtes Reiner Hundt aus Euskirchen  (Christoph Schaden), 1997Man van Smarten van Geertgen tot Sint Jans  (Henri Defoer), 1994, p. 8, p. 10, afb. 7Meister der heiligen Sippe der Jüngere  (Marga Kessler-van den Heuvel), 1987, p. 263-266Schilderen met gouddraad en zijde  (Saskia de Bodt), 1987, p. 86, afb. 3Die Messe Gregors des Grossen : Vision-Kunst-Realität : Katalog und Führer zu einer Ausstellung im Schnütgen Museum der Stadt Köln  (Uwe Westfehling), 1982, p. 49-50, cat. nr. 2, afb. 12, 18Herbst des Mittelalters : Spätgotik in Köln und am Niederrhein , 1970, vgl., p. 43-44Ikonographie der christlichen Kunst  (Gertrud Schiller), 1966-1991, afb. 809Kerkelijke kunst  (Désiré Bouvy), 1965-1967, p. 39-40, afb. 15Kunst uit kerkelijke musea in Nederland  (H.J.A.M. van Haaren), 1963, cat. nr. 3Naalden wekten wonderen : borduurkunst der late middeleeuwen in de Nederlanden  (H.J.A.M. van Haaren), 1960, nr. 1Arma christi  (Rudolf Berliner), 1955, p. 70Catalogus schilderijen Aartsbisschoppelijk Museum [1948]  (Antonius Egbertus Rientjes), 1948, p. 53-55Catalogus der schilderijen Centraal Museum Utrecht [1933] , 1933, cat. nr. 540, afb. 84De Man van smarten , 1930, p. 93-94Der gregorianische Schmerzensmann und das Sacramentum S. Gregorii in Andechs  (Romuald Bauerreiss), 1926Der kölner Malerschule  (Heribert Reiners), 1925, p. 145, 155Ein steinfelder Altarbild als Zeuge der Potentinus-Legende  (Theodor Paas), 1918, p. 129Die Darstellung der Gregoriusmesse im Mittelalter  (J.A. Endres), 1917, nr. 30, p. 146-156Lucas van Leyden als illustrator  (Franz Dülberg), 1898Meister der Heilige Sippe  (E. Firmenich-Richartz), 1893, p. 326Geschichte der deutschen Malerei  (H. Janitschek), 1890, p. 511 en 652Schilderijen der oud-Italiaansche School op het Aartsbisschoppelijk Museum te Utrecht  (Herman Schaepman), 1877, vgl.Revue de l'art chrétien , p. 380Catharijnebrief : magazine van Museum Catharijneconvent Utrecht , nr. 61, 1998, p. 18, afb.Katholieke illustratie , Jrg. 39, p. 389

Ziet u een fout of heeft u extra informatie over dit object?
Laat het ons weten!