Heilige Rochus als pelgrim

Rochus (ca. 1297-1327) is een telg uit een rijke Franse familie te Montpellier. Op zijn twintigste wordt hij wees. Hij geeft zijn familiebezit weg aan de armen en zieken en vertrekt op bedevaart naar Rome. Op de heen- en terugreis verzorgt en geneest hij pestlijders. Op de terugweg van zijn pelgrimstocht naar Rome krijgt hij zelf de ziekte. Om anderen niet te besmetten, gaat hij op een afgelegen plek wonen. Een engel verzorgt zijn wonden en een hond brengt hem dagelijks voedsel. Rochus geneest en keert terug naar Montpellier, waar hij omstreeks 1327 sterft.
Op beelden en schilderijen wordt Rochus dikwijls als pelgrim afgebeeld. Op zijn hoed draagt hij vaak de tekens van Rome: de Veronicadoek en de sleutels van Petrus.

Rochus
Kleef-Gelre, 1495-1505
Museum Catharijneconvent, Utrecht, ABM bh269

Rochus
Opper-Gelre, 1490-1510
Museum Catharijneconvent, Utrecht, ABM bh285

Rochus
Kleef-Gelre, 1495-1505
Museum Catharijneconvent, Utrecht, ABM bh388

Heilige Rochus
Kleef-Gelre, 1500-1510
Museum Catharijneconvent, Utrecht, ABM bh293

zaaltekst tentoonstelling

Pelgrims : onderweg naar Santiago de Compostela

2011

Niet in het museum te zien

ABM bh388

beeld

Rochus

onbekend (Kleef-Gelre)

1495 - 1504

eikenhout, verf

oud bezit

1911

Rochus zit op een stapel stenen. Hij tilt met zijn rechterhand zijn gewaad op en wijst op de pestbuil op zijn linkerbovenbeen. In zijn linkerhand hield hij een pelgrimsstaf, die nu verdwenen is. Tegen zijn rechterzijde springt een hondje op. Bij zijn rechterschouder zijn de twee armen van een verder verdwenen engeltje zichtbaar. De engel grijpt de heilige met zijn rechterhand bovenaan bij de mantelrand vast, zijn linkerhand verdwijnt achter de op Rochus' rug hangende pelgrimshoed. De rotsige grond is met kleine zigzaggroeven aangeduid.

De heilige draagt een kort, dichtgeknoopt, gegord gewaad en hozen. Om zijn schouders ligt een wijd uitwaaierende mantel met terugslagplooi op de rechterschouder. De stof van de mantel is in weerszijden in vele diepe vouwen en kreukels samengenomen, zodat de gestalte van de heilige nog breder wordt. Zijn brede gezicht met de wat bolle ogen is omgeven door kort krullend haar en een korte baard. Op zijn hoofd staat een lage, ronde muts. Aan zijn voeten schoenen met ronde neuzen.

Polychromie:
Geringe sporen polychromie. Rood op de mantel, waarop resten groen. Groen op de stenen.

Techniek:
De achterzijde is bewerkt. De kern lag achter het werkblok. In de achterzijde ter hoogte van het zitvlak een zeer grote noest met restant zijtak. Daarboven een met een stopje gedicht noestje? Op het linkeronderbeen een grote, gescheurde noest.
Werkbanksporen (?): het standvlak is erg aangestast; een onregelmatig gat en enkele vierkant deukjes lijken te onderscheiden. In de bovenrand van de hoed een deukje.

Staat:
Ontbreken: de pelgrimsstaf.
Afgebroken: de engel; de punt van de neus; de linkerpink; de kop van de hond; meerdere delen van de mantelrand.
Radiale scheuren vooral in de rechterhand, in de hond en het standvlak.
Het standvlak is wormstekig en erg brokkelig.

Inv. Rientjes: 1ste kw. 16de eeuw; later: Gelre/Westfalen, id.

Vogelsang 1911: Noord-Nederland/Westfalen, 1ste kw. 16de eeuw. Nauw verwant met ABM bh293.
Bouvy 1947: Kleef-Gelre, begin 16de eeuw. Gelders, verwant aan ABM bh293 en een Rochus te Jutphaas. De Rochusbeelden te Kranenburg en Ginderich zijn fijner uitgevoerd, maar hebben ook de wat stoere, afgeplatte kop.
Timmers 1947: icon. vb.
Timmers 1949: Gelre/Westfalen, ca. 1500. "(...) wangedrocht (...) gezicht lijkt vlakgeslagen als dat van een vuistvechter." Het gelaatstype zien we terug bij een piëta uit Wegdam (ABM bh498): ook hier dezelfde overdreven en harde ornamentiek der haren en een te groot hoofd. Het overige van dit beeld is Gelders. De Christuskop is door een andere, Gelders-Westfaalse hand vernieuwd. Mogelijk dezelfde beeldhouwer als die de Rochus maakte.
Delft 1951: Gelre/Westfalen, 2de h. 15de eeuw.
Utrecht 1962 (Bouvy): id. Typerend voor die stijl: de terugslagplooi en de aders op de rechterhand. Zie ABM bh293.
Schmitz-Eichoff 1977: ziet in ABM bh269, ABM bh293, ABM bh388 en Rijksmuseum Amsterdam inv.nr. N.M. 24 één hand. [Van Vlierden: dit is onjuist. Geeft eveneens foutieve inventarisnummers.]
Theunissen 1996: Nederrijn, begin 16de eeuw. Sluit nauw aan bij de groep beelden waarvan ook ABM bh269 en ABM bh293 deel uit maken. Mogelijk vanwege het maniërisme is een ontstaan na 1520 niet uit te sluiten. Timmers vergelijkt het stuk met een Nood Gods uit Wegdam (ABM bh498). Als ook deze Rochus uit die omgeving komt, kan overwogen worden of het beeld in verband te brengen is met de Rochusdevotie in de Lebuïnuskerk te Deventer of de St.-Plechelmuskerk te Oldenzaal. P. 205 en 207: sierde mogelijk een onder meer aan Rochus gewijd altaar te Oldenzaal. P. 194: nog resten aanwezig van de engel die op de schouder zat.

Van Vlierden: Verwantschap met ABM bh293 in het rustieke, gedrongen type.

Tussenbeelden  (Paul van der Eerden), 2014, Cat. nr. 77Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 331, 343Sinte Rochus : functie, uiterlijk en verering van een laat-middeleeuwse heilige in Nederland (ca. 1480-ca. 1550) : een aanzet  (Vincent Theunissen), 1996, p. 360-361Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 225Van intimiteit tot theater , 1952, cat. nr. 66Houten beelden : de houtsculptuur in de Noordelijke Nederlanden tijdens de late middeleeuwen  (J.J.M. Timmers), 1949, p. 33, pl. 46De middeleeuwsche beeldhouwkunst in de Noordelijke Nederlanden  (Désiré Bouvy), 1947, p. 188Symboliek en iconografie der christelijke kunst  (J.J.M. Timmers), 1947, nr. 2179, p. 985Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr, 96, pl. XIV

Ziet u een fout of heeft u extra informatie over dit object?
Laat het ons weten!