Deze engelen steunen met hun knie de kandelaar die ze met beide handen vasthouden. Zoals gebruikelijk zijn zij gekleed als diakens; hun witte albe is versierd met rode sterren. Zij vormen een paar, ook al zijn ze niet even oud. De rechter is vermoedelijk twintig jaar jonger dan de linker. De rechter engel is wellicht een vervanging van een oorspronkelijk, mogelijk beschadigd exemplaar. En ook de prachtige vleugels kunnen een latere toevoeging zijn: dergelijke kwetsbare onderdelen beschadigden immers snel.

zaaltekst tentoonstelling

Allemaal engelen

2008

Niet in het museum te zien

ABM bh503a

beeld, verlichting (objectnaam), kandelaar

Kandelaar dragende engel

onbekend (Noord-Nederland)

1540 - 1559

eikenhout, verf, goud

bruikleen

1937-12-29

De engelen zijn en profil naar elkaar toegewend. De ene (ABM bh503a) knielt naar rechts, de andere (ABM bh503b) naar links. Zij steunen elk een kandelaar op hun knie, die ze met beide handen vasthouden. Voet en kelk van de kandelaars zijn versierd met knorren. De stam is getorst en rijst op uit bladeren. Beide engelen zijn op een rechthoekig sokkeltje geplaatst.

Zij zijn gekleed in lange, opgeschorte albes. De zoom is goudkleurig. Het gewaad valt in dunne, vloeiende plooien op het voetstuk. Om de hals een amict. De mouwen eindigen in manchetten, versierd met cirkels in reliëf. Op het voorhoofd liggen bij ABM bh503a twee gedraaide lokken. Op de ruggen van de engelen grote, naar achteren wijzende vleugels.

Polychromie:
Latere, nagedonkerde, polychromie in olieverf op een lichtgrijze grondering. Olievergulding op een gelige grond. Verguld: haar, kelk, amict, grondje, boorden, zoom (ABM bh503b), sjerp.
Incarnaat roze met rode blossen, rode mond, rode ooghoekjes. Iris en wenkbrauwen zwart. Albe lichtgrijs (oorspr. wit?) met blauwe schaduwing en rood strooibloemenmotief. Grond verguld, waarover rood. Vleugels: grijzige (oorspr. witte?) veren met blauwe en rode details, blauwe veren met rode en witte details, rode met witte details en vergulde veren. Details deels ook ingesneden.
Achterzijde schematisch bewerkt. ABM bh503a: staande jaarringen, kern rechts van het werkblok. ABM bh503b: kern niet te bepalen.
Vleugels ingestoken. De vleugels lijken bij ABM bh503b minder goed te passen: de rechter is met een spie gefixeerd. Alle vleugels van eikenhout. De engel ABM bh503b is van lindehout.
Werkbanksporen: ABM bh503a: in het standvlak een rond gat, doorsn. ca. 1,2 x d. ca. 6 cm. Bovenin het hoofd het ondiep, onregelmatig deukje, doorsn. ca. 0,8 cm. ABM bh503b: in het standvlak een rond gat, doorsn. ca. 1,2 x d. ca. 4,8 cm. Geen duidelijke sporen op het hoofd.

Staat:
ABM bh503a: Stukje hout ingezet met een spijker in het bovenste deel van de kandelaar. Rechtervleugel gebroken en gelijmd. Linker vleugelstomp gebroken en gelijmd.
Afgebroken: deel voet kandelaar; grootste deel linkervleugel; stukje rechter vleugeltip.
In het standvlak vele spijkergaten, deels van vierkante nageltjes.
Afdruk van een rechthoekig plankje of plaatje op de achterzijde van de linkervleugel, met acht spijkergaatjes en een spijkerrest. Lichte scheurtjes in de rechterzijkant.
In het standvlak enkele houtwormgaatjes; hoek rechts vooraan afgebrokkeld. Wat houtwormgaatjes en spijkergaatjes in de achterzijde van de rechtervleugel en een spijkerrest. Aan de achterzijde onderaan rechts een spijkergaatje.
ABM bh503b: linkerhoek van het grondje vooraan afgesprongen en gelijmd; rechtervleugel gelijmd na breuk.
Afgebroken: rechtervleugeltip (?; bijgewerkt).
Aan de achterzijde onderaan links van het midden een gaatje. Verspreide houtwormgaatjes, maar niet in de vleugels.
De verflaag is wat gesleten, vuil en nagedonkerd.

De twee kandelaardragende engelen stonden mogelijk in de nabijheid van het altaar, waarschijnlijk op een pilaartje, met er tussen in het altaarvelum.

Jaarverslag 1938/39: midden 16de eeuw.
Leeuwarden 1947: ca. 1540. Oorspronkelijke polychromie.
Utrecht 1962 (Bouvy): Oost-Nederland (Friesland?), 2de kw. 16de eeuw. Volgens hem zijn de engelen niet door dezelfde meester vervaardigd en stammen ze niet uit dezelfde tijd. De ene engel (ABM bh503a) met scherpe draperievormen dateert hij omstreeks 1530; de andere (ABM bh503b), met rondere draperievormen en grover uitgevoerd, rond 1550. Ook de polychromie is volgens hem niet origineel, maar ook niet nieuw.
Van Weezel Errens 1987: Noordelijke Nederlanden (onder Gelderse invloed?), 3de kw. 16de eeuw (?). In de details van de manchetten en de kandelaar is de invloed van de renaissance volgens hem bespeurbaar. Hij vraagt zich af of de engelen wel uit hetzelfde materiaal zijn gemaakt. Ze verschillen niet in formaat maar wel in gewicht en het hout van de ene engel is meer vermolmd dan van de andere. Boven op het hoofd heeft de ene engel een klein gat, dat bij de ander ontbreekt. Ook schrijft hij de vleugels aan een nog latere datum toe. Ze passen niet exact in de sleuf in de rug van de engelen en stilistisch niet bij de beelden. De vleugels vervangen zijns inziens oudere, beschadigde exemplaren. Bij ABM bh503a ontbreekt een van de vleugels voor het grootste gedeelte. Bij de vleugels bevindt zich een groot aantal verlijmingen, spijkergaatjes en ontbrekende delen. Er zijn restauraties uitgevoerd aan de voorzijde van het voetstuk van ABM bh503b (twee gelijmde breuken), de achterkant van de hand om de kandelaar van ABM bh503a (is gespijkerd). Niet gerestaureerde kleinere beschadigingen zijn te constateren aan de vleugels van beide engelen, de kandelaarvoet van ABM bh503a en aan de voorzijde van het voetstuk van ABM bh503a. Beide beelden hebben aan de onderzijde een enigszins tapstoelopend gat in het voetstuk. Bij ABM bh503a zit het ongeveer in het midden, bij ABM bh503b niet en dit is kleiner. Aan de onderzijde van beide beelden is ook het verschil in houtkwaliteit of -soort vast te stellen: ABM bh503a is gehavender en heeft meer putjes en droogtescheuren dan ABM bh503b.
Van Weezel Errens 1988: Oost-Nederland, 2de-3de kw. 16de eeuw. Waarschijnlijk seriematig gemaakte, goedkope altaarprodukten.

Engelen in de kunst  (Inge Schriemer), 2006, p. 105, afb.Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 51 kleurafb., 379, 410Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 243Vijf eeuwen kerkelijke kunst : Jubileum-tentoonstelling Friesch Museum Leeuwarden : Frisia Catholica , 1947, cat. nr. 58Middeleeuwse beelden uit Friesland : losse middeleeuwse houtsculptuur waarvan de vroegst bekende verblijfplaats in de provincie Friesland is : een kunsthistorische inventarisatie  (Dolf van Weezel Errens), p. 246-256, nr. 18, afb. 18Jaarverslag Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht , 1938/39, p. 8 en 9, afb. 10 en 11

Ziet u een fout of heeft u extra informatie over dit object?
Laat het ons weten!