Dalmatieken, basisstof: Italië, ca. 1500; borduurwerk aurifriezen: Noordelijke Nederlanden,
Utrecht, ca. 1450-1500; borduurwerk mouwstukken: Jacob van Malborch, 1504
Utrecht, Museum Catharijneconvent, OKM t90a-b

In de middeleeuwen zijn het alleen de allerrijksten die liturgische gewaden kunnen schenken aan de kerk. David van Bourgondië, bisschop van Utrecht van 1456 tot 1496, spant hierbij de kroon. Zeer bijzonder is dat dit zogenaamde gouden vierstel (een set, bestaande uit een kazuifel, een koorkap en twee dalmatieken) van David van Bourgondië nu weer als geheel te zien is. Sinds de achttiende eeuw bevindt het kazuifel zich
niet meer in Utrecht, maar in de Pauluskathedraal van Luik. Het vierstel was oorspronkelijk bestemd voor de Utrechtse Sint-Janskerk. Op de achterzijde van het kazuifel en op de beide dalmatieken zijn geborduurde wapenschilden aangebracht, die naar David van Bourgondië en het bisdom Utrecht verwijzen. De twee tondeldozen zijn symbolen van het Bourgondische huis. Aan de bovenzijde van het gaffelkruis op de
voorzijde van het kazuifel is ook Davids devies, Altyt bereit, geborduurd.

zaaltekst tentoonstelling

Het geheim van de Middeleeuwen : in gouddraad en zijde

2015

Niet in het museum te zien

OKM t90b

liturgica, dalmatiek

Rode dalmatiek met granaatappel en distelmotief en o.a. Andreas en Catharina op mouwen

onbekend (Noord-Nederland)
onbekend (Utrecht) plaats vervaardiging onzeker
onbekend (Italië)

1490 - 1509

fluweelbrokaat, floszijde, gouddraad

bruikleen

Voor de beschrijving van het weefsel en het wapen van de dalmatiek zie OKM t90a.

Op de achterkant van de dalmatiek staan onder baldakijnen met eenvoudige gotische gewelven, die gesteund worden door twee getorste zuilen, op een tegelvloertje tegen een gedamasceerde achtergrond acht heiligen, die door het ontbreken van de attributen voor het merendeel niet te duiden zijn. Op de linkerbaan staan v.b.n.b. Agnes, een onbekende mannelijke heilige, een onbekende vrouwelijke heilige en weer een onbekende mannelijke heilige.
De rechterbaan laat v.b.n.b. een onbekende vrouwelijke heilige, een onbekende mannelijke heilige en profil, Agnes en een onbekende mannelijke heilige en profil zien.

Op de voorzijde van de dalmatiek worden links v.b.n.b. afgebeeld een onbekende mannelijke heilige, een onbekende vrouwelijke heilige, een onbekende mannelijke heilige en Maria Magdalena; rechts zijn v.b.n.b. een onbekende mannelijke heilige, Barbara met de toren, een onbekende mannelijke en een onbekende vrouwelijke heilige te zien.

Op de borduursels aan de zomen der mouwen worden onder een ander baldakijntype (minder diep gewelf met kruisribben) op de voorkant van de dalmatiek op de linker- en rechtermouw resp. Johannes de Doper met het Lam Gods en Laurentius met het rooster afgebeeld; op de achterkant van de dalmatiek wordt op de linkermouw Catharina met zwaard en rad en op de rechter Andreas met het Andreaskruis weergegeven. Alle vier heiligen staan op een tegelvloertje tegen een gedamasceerde achtergrond.

Techniek: zie OKM t90a.

Staat: als gevolg van de conservering 1999/2000 verkeert de dalmatiek in perfecte staat.

Zie OKM t90a. De figuur van Catharina op de achterkant van de linkermouw is nagenoeg identiek aan die op aurifries ABM t2165b.

Kerkgewaden in de verdrukking, paramenten in de Republiek als dragers van identiteit 1580-1650  (Richard de Beer), 2023, p. 492, afb.Fili d'oro e dipinti di seta ; Velluti e ricami tra Gotico e Rinascimento  (Laura Dal Prà), 2019, p. 166, afb. 119

Ziet u een fout of heeft u extra informatie over dit object?
Laat het ons weten!