Kanunnik
Zuid-Nederland, 1480-1500
RMCC b117

Het ordekleed van kanunniken bestaat uit een witte pij met daarover een schoudermanteltje van zwart bont, almucium of ‘almuis’ genoemd. Deze geknielde kanunnik heeft waarschijnlijk deel uitgemaakt van een devotiestuk, bijvoorbeeld een Christus aan het kruis of een Mariabeeld. De kanunnik houdt zijn hoofd iets schuin en kijkt omhoog.

text in permanent exhibition

2006

On display now

Klooster begane grond gang Oost

RMCC b117

beeld, retabel, fragment

Knielende kanunnik

onbekend (Zuid-Nederland)

1480 - 1499

eikenhout, verf, goud

aankoop

1991-03-09

De kanunnik knielt en profil naar links op een met fijne zigzaggroeven aangeduide grond. Hij houdt zijn hoofd iets schuin en kijkt iets omhoog. Beide, nu verdwenen, handen houdt hij half geheven. Rond zijn grote tonsuur een smalle haarkrans.

Hij is gekleed in een wijde superplie die rondom hem in vele kreukels de bodem bedekt. Om zijn schouders ligt een dubbelgeslagen bontmantel, de zogenaamde almuis, die met bontstaartjes is versierd. Het oppervlak van de almuis toont reeksen aaneengezette, rechthoekige stukjes bont met een soort visgraatmotief en kleine staartjes tussen de aaneengezette banen. Aan zijn linkervoet een schoen met ronde neus.

Polychromie:
De polychromie is aangebracht op een vrij dunne, crèmekleurige grondering. Incarnaat: heel lichtroze, bijna wit, daarop een later felroze. Ogen met zwart gedetailleerd. Superplie: de crèmekleur lijkt de grondering te zijn; hierop sporen blauwe overschildering, wit. Haar: roodbruin (bolus?) waarop achtereenvolgens zwart, vergulding op bruine bolus, grijs.
Almuis: zwart, vergulding op bruine bolus, grijs.
Grond: zwart, blauwgroen, bruin (bolus?), grijs. Op de zijkant blauwgroen, waarop zwart. Achterzijde: resten grondering, wit, zwart, blauwgroen en grijs.

Techniek:
De kern lag rechts van het werkblok. Aan de achterzijde grof afgevlakt. Bovenste deel afgespleten. Hoofd rondom uitgewerkt. Gedetailleerd gesneden.
Werkbank: in het standvlak een klein gat, doorsn. ca. 0,7 cm, met restant houten pen (?). Voormalige oorspronkelijke bevestiging: in het standvlak links een rond gat, doorsn. ca. 1 cm, met restant houten pen.

Staat:
Ontbreken: beide handen (waren ingestoken, pengaten aanwezig)
Standvlak licht radiaal gescheurd.
De polychromie is gesleten en beschadigd. Vele lacunes, vooral in het gezicht.
Houtwormaantasting in de onderste helft.

Het stuk zal deel uitgemaakt hebben van een retabel of devotiestuk, waarbij de kanunnik in aanbidding zal hebben opgekeken naar een religieuze voorstelling, bijvoorbeeld een Christus aan het kruis of een Maria met kind. Het zal hier dus gaan om een stichtersfiguur.

Caron 1991: Zuid-Nederland, eind 15de eeuw. Caron verwijst naar een prent in en devotieboekje van de Zusters des Gemenen Levens (BMH gr22). Hierop is een knielende kanunnik afgebeeld in aanbidding voor een Maria in de zon. Aangezien de reguliere kanunniken in de 15de eeuw deel uitmaakten van de Moderne Devotie, zou het stuk afkomstig kunnen zijn uit één van de regulierenkloosters van deze beweging.
Jaarverslag RMCC 1991: id.
Neefjes 1995: als ill. reguliere kanunnik.

Van Vlierden: Het zou hier ook om een seculiere kanunnik kunnen gaan. Vergelijk bijvoorbeeld de afbeelding van de in aanbidding voorgestelde Domkanunnik Jacobus Johannes IJsbrandus in een Utrechts getijdenboekje uit het 3de kw. van de 15de eeuw (Utrecht, Universiteitsbibliotheek inv.nr. hs. 15 C 5, f. 115v, zie Utrecht 1988, tent. cat. Hemel op aarde, cat.nr. 80).

Vergelijk voor het type een knielende kanunnik in het Suermondt-Ludwig-Museum te Aken, Nederrijn ca. 1500, inv.nr. SK.197 (foto hangmap).

Visitekaartje hangmap: stuk voor f. 17.500 aangekocht? T.z.t. archief raadplegen.

De heilige kleerkast : kleding van de geestelijken op de Goudse glazen  (Casper Staal), 2007De heilige kleerkast : kleding van de geestelijken op de Goudse glazen : Goudse Glazendag 2007  (Casper Staal), 2007Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 18, 40 kleurafb., 241Heiloo voor en na Willibrord : opstellen over de geschiedenis van Heiloo  (C. Streefkerk), 1995, p. 82, afb. 4Jaarverslag Rijksmuseum Het Catharijneconvent 1991  (Henri Defoer), 1995, p. 12Dr. W. Barnard: 'Wat gaat er in dat ezelshoofd om?'  (Niels H. Koers), 1991Een reguliere kanunnik uit de 15de eeuw  (Marlies Caron), 1991, p. 3

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!