Kruisafneming, kopie naar Rogier van der Weyden, ca. 1490-1500

Hier wordt het lichaam van Christus van het kruis gehaald. Maria ondersteunt haar gestorven zoon – een moeder die blijft zorgen, zelfs na de dood.

text in exhibition

In the name of love

2025

On display now

In the name of love

ABM s72

schildering

Kruisafneming

copy after Rogier van der Weyden

1490 - 1499

paneel, olieverf

schenking

1904-05-02

Jozef van Arimatea ondersteunt het lichaam van Christus, dat van het kruis is afgenomen. Links is Maria afgebeeld terwijl zij het lichaam van haar zoon opvangt. Achter haar kijkt Johannes toe. De personages zijn voorgesteld als driekwart- en halffiguren. Achter Jozef is de tegen het kruis geplaatste ladder zichtbaar. De achtergrond toont een glimp van een landschap.

Christus werd na zijn dood van het kruis gehaald door Jozef van Arimatea, daarbij geholpen door Nikodemus. Op dit schilderij is alleen Jozef van Arimatea voorgesteld. Reinach (1923) en Salin (1935) omschreven deze figuur als Nikodemus.

Het intieme karakter van de voorstelling maakt deze tot een typisch devotiestuk (Ringbom 1984; Brussel 1996).

De lijst is origineel (?). Sporen van scharnieren aan de zijkanten van de lijst wijzen erop dat het schilderij het middenpaneel vormde van een drieluik. Over de zijluiken is niets bekend.

Natuurwetenschappelijk onderzoek: het schilderij werd onderzocht met infraroodreflectografie (IRR) op 10 februari 1999 door Molly Faries. Gescande negatiefnummer door het RKD Den Haag: MF 1379: 1-34. De ondertekening bestaat uit schematische contourlijnen en zijn zeer waarschijnlijk het resultaat van het overbrengen van de compositie met behulp van een traceerkarton (Micha Leeflang, 2013).

Toeschrijving:
De vervaardiger van het schilderij is van Nederlandse origine (Zuid-Nederlandse meester (Utrecht 1933). Vlaams (?) (vgl. de indeling volgens Salin 1935). Noord-Nederlandse school (?) (inventarisvel).

Datering:
Einde vijftiende eeuw (Utrecht 1933; Utrecht 1948).

De voorstelling is gebaseerd op een schilderij dat omstreeks 1430-40 moet zijn vervaardigd en wordt toegeschreven aan Rogier van der Weyden. Het prototype is verloren gegaan, maar werd in de vijftiende en vooral in de zestiende eeuw veelvuldig gekopieerd. Het bracht twee groepen varianten voort: een compositie met vier figuren (Christus, Maria, Johannes en Jozef van Arimatea) en eenzelfde compositie maar zonder Johannes (Reinach 1923; Salin 1935; Winkler 1955; Friedländer 1967; Ringbom 1984). Reinach (1923) en Friedländer (1967) zijn van mening dat de driefigurige compositie voortkomt uit die met vier figuren, maar andere auteurs geloven dat het gaat om twee afzonderlijke inventies van Rogier van der Weyden (Davies 1972; Ringbom 1984; Brussel 1996). Beide composities komen voor als centrale voorstelling van een drieluik, waarbij de zijluiken zijn voorzien van de beeltenissen van Nikodemus en Maria Magdalena of van teksten (Reinach 1923; Ringbom 1984; Brussel 1996). In de collectie van Museum Catharijneconvent is nog een werk met deze voorstelling (einde zestiende eeuw) (zie ABM s131).
Een van de vele kopieën naar een verloren gegaan prototype toegeschreven aan Rogier van der Weyden (zie ook ABM s131; vergelijk Friedländer 1967-1976, 2, nr. 97, pl. 112).

Maria [bezoekersboekje] , 2017, nr. 81Gezien met eigen ogen! : topstukken uit de Middeleeuwen in Museum Catharijneconvent  (Wendelien van Welie), 2014, p. 101-102, afb.Gezien met eigen ogen : afscheid van prof. dr. Claudine Chavannes-Mazel  (Micha Leeflang), 2014, p. 35, afb.J.S. Bach, St. Matthew Passion, BWV 244, The Netherlandish Bach Society, Museum Catharijneconvent  (Anique Chantal de Kruijf), 2011, p. 34, afb.De schilderijen van Museum Catharijneconvent  (Jeltje Dijkstra), 2002, p. 92, afb.Repertory of Dutch and Flemish paintings in Italian public collections, vol. 1: Liguria  (Maria Fontana Amoretti), 1998, vgl, nr. 424The Flemish Primitives I : the Master of Flémalle and Rogier van der Weyden Groups  (Cyriel Stroo), 1996, cat. nrs. 14-15, pl. 19-20Icon to narrative : the rise of the dramatic close-up in fifteenth-century devotional painting  (S. Ringbom), 1984, p. 117-125The descent from the cross  (Martin Davies), 1972Early Netherlandish painting, 7: Quentin Massys  (Max Jakob Friedländer), 1971, p. 67, pl. 59Entwicklung des erzählenden Halbfigurenbildes in der niederländischen Malerei des 15. und 16. Jahrhunderts  (Brigitte Völker-Hänsel), 1968, nr. 62.37Early Netherlandish painting, 2: Rogier van der Weyden and the Master of Flémalle  (Max Jakob Friedländer), 1967, p. 79-80, p. 94, pl. 111-112Early Netherlandish painting : its origins and character  (Erwin Panofsky), 1966, vgl, p. 266, nt. 3, afb. 394Das berliner "Tüchlein" des Hugo van der Goes und sein Gegenstück  (Friedrich Winkler), 1955, m.n. p. 7-8Van intimiteit tot theater , 1952, cat. nr. 2, p. 17Catalogus schilderijen Aartsbisschoppelijk Museum [1948]  (Antonius Egbertus Rientjes), 1948, p. 78-79Copies ou variations anciennes d'une oeuvre perdue de Rogier van der Weyden  (Edouard Salin), 1935Die altniederländische Malerei, 2: Rogier van der Weyden und der Meister van Flémalle  (Max Jakob Friedländer), 1934, p. 20,21, nr. 98b, 99aCatalogus der schilderijen Centraal Museum Utrecht [1933] , 1933, cat. nr. 592Die altniederländische Malerei : die Malerei in Belgien und Holland von 1400-1600  (Friedrich Winkler), 1924, p. 76A lost picture by Rogier van der Weyden  (Salomon Reinach), 1923, p. 214

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!