Reismissaaltje / Reiskelk en pateen
Noordelijke Nederlanden, ca. 1480-1490 / Onbekend, 1350-1400
Museum Catharijneconvent, Utrecht, ABM h5 / RMCC m58a-b

Middeleeuwse priesters die op bedevaart gingen, droegen de benodigdheden bij zich voor het opdragen van de mis. De belangrijkste voorwerpen zijn de kelk en de pateen. Tijdens de mis wordt wijn in de kelk geschonken en een hostie – een schijfje ongedesemd brood – op het schaaltje gelegd. Wijn en hostie ‘veranderen’ tijdens de misviering in het bloed en het lichaam van Christus. Dit kleine missaal is een eenvoudig geschreven boekje dat gemakkelijk meegenomen kon worden op reis.

text in exhibition

Pelgrims : onderweg naar Santiago de Compostela

2011

Not on display in the museum

ABM h5

handschrift

Missale itinerantium [...] [Windesheim]

Meesters van de Zwolse Bijbel (illustrator, Noordelijke Nederlanden)

ca. 1480 - ca. 1490

perkament

i+81+i ff.

schenking

1882-09-19

Dit kleine missaaltje is een eenvoudig geschreven boekje, dat gemakkelijk meegenomen kon worden door priesters op reis. Het bevat een aantal votiefmissen, gevolgd door het Gewone der Mis, de Preparaties, de Canon en het Gemeenschappelijke der Heiligen.
Opvallend is het handschrift, omdat het bij de lezing uit het Evangelie van Johannes een miniatuur van deze evangelist (f. 42v) bevat die afkomstig blijkt te zijn uit de grote Zwolse Bijbel gemaakt voor Herman Droem, deken van het Utrechtse kapittel van St. Marie. Wanneer deze Johannesminiatuur uit de bijbel is gesneden en in het missaaltje is geplakt, is onbekend. Het museum bezit nog een tweede, los bewaarde, miniatuur uit deze bijbel, met daarop een afbeelding van Mozes en de tafelen der wet.

Decoratie: 1 miniatuur (Joh. Evang., ingevoegd, Meesters van de Zwolse Bijbel); 12 gehist. initialen, geschild. initialen; initialen met penwerk (eenv.); verg. losse initiaal (Mozes toont de wetstafelen aan het joodse volk, ABM h fragm 45c) Handschrift: littera hybrida en littera textualis Boekband: 15de eeuw (paneelstempel St. Jan op Patmos)

Vernieling of historische verrijking? : de gevolgen van de openbaarstelling van de Zwolse Bijbel  (Suzette van Haaren), 2014, p. 17, afb. 5IIMM : illustrated inventory of medieval manuscripts in Latin script in the Netherlands 1 Utrecht, Museum Catharijneconvent = IIMM : inventaire illustré de manuscrits médiévaux = IIMM : illustriertes Inventar mittelalterlicher Manuskripte  (J.P. Gumbert), 2011, nr. 7Beeldschone boeken : de Middeleeuwen in goud en inkt  (Micha Leeflang), 2009, p. 43, afb.. 31Het toeval en de Zwolse Bijbel van St. Marie  (Koert van der Horst), 2009Gratia Dei : les chemins du Moyen Âge  (Didier Méhu), 2003, p. 124, 125, 218, afb.Middeleeuwse boeken van Het Catharijneconvent  (Helen Wüstefeld), 1993, p. 64, cat. nr. 34, afb.The golden age of dutch manuscript painting [New York]  (James H. Marrow), 1990, p. 245-247, cat. nr. 84, afb.Illuminated and Decorated Medieval Manuscripts in the University Library, Utrecht : an illustrated catalogue  (Koert van der Horst), 1989, p. 22-24, cat. nr. 76, fig. 376-413The long arm of coincidence : the missing initials of the Zwolle Bible  (Koert van der Horst), 1989, p. 193-223The golden age of dutch manuscript painting [Utrecht]  (James H. Marrow), 1989, p. 245-247, cat. nr. 84, afb.

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!