Not on display in the museum

ABM bh294

beeld, retabel, fragment

Kruisafneming

onbekend (Zuid-Nederland)

1505 - 1529

eikenhout, verf

schenking

1872

Op een rotsachtige bodem, die naar links sterk oploopt, staan twee mannen (Jozef van Arimathea en Nicodemus) die het lichaam van Christus voorzichtig in een grote doek van het kruis neerlaten. De linkerfiguur steunt Christus bij de schouders, de rechter houdt met beide handen de doek vast ter hoogte van Christus' knieën. Een derde man (Symon van Cyrene?) staat op de tegen het kruis leunende ladder. Hij houdt Christus bij de linkerarm vast. Met zijn rechterhand houdt hij zich vast aan het T-kruis. De rotsbodem is aangeduid met fijne zigzaggroeven.

Christus is bekleed met de lendendoek. De drie andere figuren dragen gegorde gewaden, die tot over de knieën reiken en schoenen met brede, stompe neuzen. De linkerman draagt een met noppen versierde gordel en een overkleed met schouderkraag en korte mouwen met franjes, dat op de borst met een knoopje is gesloten. Het bovenkleed van de man op de trap is op de borst met een touwtje en op de heup met een speld gesloten; de korte mouwen van het bovenkleed zijn bloezend en de lange mouwen van het onderkleed zijn meermaals ingesnoerd. De linkerman heeft een kaproen op het hoofd, de achterste een muts met oorkleppen en punt en de rechter een muts met omgeslagen rand en een afhangende kwast. Zijn bovenkleed is met een touwtje gesloten.

Resten polychromie:
Groen op de bodem. Restjes witte grond op het kruishout en de trap. Restje rood op witte grond op de mouw van het bovenkleed van de linkerfiguur. Op de voorzijde van het doek: wit, rood en blauwgroen. Aan de rechterzijkant op de grond op het groen wit en oranjerood.

Techniek:
De achterzijde is vlak. De kern lag links van het werkblok. Het werkblok wordt naar rechts toe dikker. De linker- en rechterzijde van de voorkant zijn vrij grof, schuinweg afgevlakt. De achterwand is op meerdere plaatsen doorbroken. Het onderste deel van de voorzijde is onbewerkt. Hierop sloot een ander deel van het retabel aan.
Boven in de dwarsblak twee kleine sleufjes (werkbank?)
Boven in de kruisbalk een gesmede nagel en een gestopt gat in de achtergrond links (sporen van oorspr. bevestiging?).

Staat:
Afgebroken: een stukje van de kwast op de muts van de man rechts; de punt van de linkervoet van de man op de trap; een stuk uit de rechterzijkant in het gewaad van de man rechts.
De neuzen van de figuren zijn beschadigd. Kleine stukjes afgebroken langs de kledingranden.
Er zit een scheur bij de gesmede nagel.
Zeven spijkergaten in de achterzijde; een modern schroefoog achter in het kruishout. In de grond aan de rechterkant drie afgebroken nagels; aan de linkerkant één.
Het standvlak, de achterzijde en de voorzijde van de grond zijn sterk aangetast door houtworm; ook aan de voorzijde verspreide houtwormgaatjes; meerder stukjes aan de voorzijde daardoor uitgebroken.

Het reliëf is een retabelfragment.

Vogelsang 1911: Antwerpen, ca. 1520.
Van Notten 1911: foutieve verwijzing naar Pit 1902, die het zou vergelijken met een kruisdraging in het Rijksmuseum Amsterdam (inv.nr. N.M. 1230, Antwerpen 1540-1550). Fig. p. 20 bij Pit betreft echter ABM bh312.
Utrecht 1962 (Bouvy): Noord-Nederlands, ca. 1520. Hij vergelijkt het met ABM bh259, dat door hem eveneens als Noord-Nederlands wordt getypeerd. Op het inventarisvel van dit nr. wordt verwezen naar een Antwerps retabel te Mersch (D).

Van Vlierden: Met de Utrechtse boulevards zal de aanleg van de plantsoenen op de plaats van de stadsmuur zijn bedoeld, van 1829 tot 1869. Zie Struick 1968, p. 320.

Höppener/Bouvy: Borret was pastoor te Vogelenzang van 1854 tot 1886. De bouw van de kerk van Vogelenzang, die tot stand kwam tussen 1858 en 1861, gaf waarschijnlijk aanleiding tot contact tussen Borret en G.W. van Heukelum. Borret was ook hoogleraar aan het Groot-Seminarie te Warmond. Hij had een wat kritische houding t.o.v. het Bernulphusgilde en het Gildeboek. Voor Borret: zie Looijenga, 1991, p.183, 225, 353-354, 358, 360, 371.

Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 251Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 158Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr. 115, pl. XXVII

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!