Geboorte van Christus
Utrecht, ca. 1490
ABM bh258

Het kleine formaat en de afwerking van deze geboortescène doen vermoeden dat het in een huiselijke omgeving heeft gestaan en als hulpmiddel diende bij privédevotie. Kenmerkend voor de Utrechtse beeldhouwkunst is het lieflijke gezicht van Maria met een bol voorhoofd en een afgezakte sluier, waardoor het haar gedeeltelijk zichtbaar is.

text in permanent exhibition

2016

Not on display in the museum

ABM bh258

beeld, reliëf

Geboorte van Christus

onbekend (Utrecht)

1480 - 1499

eikenhout, verf

schenking

1863

In een stenen stal met rieten dak knielt links Maria met gevouwen handen en profil naar rechts bij het naakte Christuskind, dat op een slip van haar mantel ligt. Rechts is Jozef frontaal afgebeeld. Hij steunt op zijn linkerknie en draagt een nu verdwenen kaars in zijn rechterhand. Op de voorgrond knielt een engeltje met gevouwen handen en profil naar links. De os en de ezel kijken over een stenen muurtje. Onder het reliëf een console met acanthusbladeren.

Maria draagt een sluier over het lange haar. Ze heeft een kleed met wijde mouwen en een ronde hals. De mantel is van haar rug gegleden en bedekt haar heupen en de grond voor haar. Jozef draagt een lang gewaad met capuchon en kap en een korte, op de schouder gesloten mantel. De engel heeft een lange, gegorde tunica met een hoekige halsuitsnijding.

Polychromie:
Sporen van polychromie. Rood op de kleding van Jozef, en de mantel en mouwen van Maria. Wit in het gewaad van de engel. Rood in de holtes van de acanthusbladeren. Sporen van blauw op de console. Rood en blauw op de profielranden van de console.

Techniek:
De achterzijde is vlak. Console en reliëf vormen één geheel. Het werkblok heeft staande jaarringen. De kern lag links van het werkblok.
Werkbanksporen (?): In de bovenkant van het dak van de stal een rond gat, doorsn. ca. 1 cm, d. ca. 1,5 cm (zie ook bij "ontbreekt"). In de onderzijde van het stuk een klein, rond gaatje.

Staat:
Afgebroken: de vleugel van de engel, de kaars van Jozef en een stuk van het rechter acanthusblad.
Ontbreekt: de ster (?; wasmogelijk in het gat in het dak gestoken).
Bovenin een modern schroefoog. Meerdere gaten van voormalige ophanging. Onderin ook meerdere gaatjes, deels met resten van spijkers. In de onderrand een rond en een vierkant gaatje. Aan de zijkanten boven en onder een gaatje. Verspreid over het reliëf meerdere houtwormgaatjes.

Kasboek ABM: op 8 juli 1863 werd door van Heukelum aan Huinck (?) te Amersfoort f. 35,- betaald voor hoogstwaarschijnlijk de volgende stukken: een Anna-te-drieën (ABM bh325 of ABM bh340), een Rochus (ABM bh285) en een Stal van Bethlehem (ABM bh258). Deze Huinck (?) is mogelijk dezelfde als "Vader Hinck" of "Hinte" (?) waaraan op 21 juni 1865 een Annunciatie werd betaald.

Inv. Rientjes: Noord-Nederland, eind 15de eeuw.

Vogelsang 1911: Noord-Nederland, eind 15de eeuw.
Bouvy 1947: Mogelijk Oost-Nederlandse herkomst, vergelijk met ABM bh361.
Utrecht 1962 (Bouvy): Utrecht, omstreeks 1500; behandeling sluier van Maria wijst op Utrechts atelier. Overeenkomsten met ABM bh275 en ABM bh361 (beide Noord-Nederlands genoemd): deze stukken gaan mogelijk terug op dezelfde prent of paneelschildering.
Utrecht 1992: als Utrecht 1962.
Utrecht 1993: idem.

Het reizende detail in de kunst van 1400 tot 1500  (Mariëtte Haveman), 2017, p. 118, afb. 9Mittelalterliche Bildwerke aus Utrecht 1430-1530  (Dagmar Preising), 2013, p. 262, cat. nr. 44, afb.Naar de Middeleeuwen : het Aartsbisschoppelijk Museum in Utrecht vanaf het begin tot 1882  (Elmer Peters), 2012, p. 83, afb.Middeleeuwse beelden uit Utrecht 1430-1530  (Micha Leeflang), 2012, p. 262, cat. nr. 44, afb.Uit het goede hout gesneden : religieuze houtsculptuur uit het Museum Catharijneconvent Utrecht in dialoog met de Gruuthusecollectie  (M. Parez), 2004, p. 33Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 115, 135, 211, 212, 226, 228, 346Voorstellingen van de geboorte  (Anton van Run), 2003, afb. 15Museum Catharijneconvent [agenda] 2004 , 2003, afb. week 52Verzamelen van middeleeuwse kunst in Nederland 1830-1903  (Barbara Kruijsen), 2002, p. 176Drie kerstgroepen en hun weg naar het museum  (Hortense Höppener-Bouvy), 2000L' art en Hollande au temps de David et Philippe de Bourgogne : trésors du musée national Het Catharijneconvent à Utrecht  (Henri Defoer), 1993, p. 120, cat. nr. 51Fasciculus temporum : arte tardo-medieval do Museu Nacional Het Catharijneconvent de Utreque  (Helen Wüstefeld), 1992, cat. nr. 70, afb. 121Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 252De middeleeuwsche beeldhouwkunst in de Noordelijke Nederlanden  (Désiré Bouvy), 1947, (dissertatie), p. 129-130Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr. 52, pl. XXV

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!