Not on display in the museum

ABM bh370

beeld

Anna-te-Drieën

onbekend (Oost-Nederland)

1490 - 1499

eikenhout, ijzer, verf

schenking

1879

Anna zit op een gotische zetel, waarvan de zijden gedecoreerd zijn met traceringen en bekroond door draakjes. In de zwikken florale motieven. Rechts zit Maria, iets naar links gewend, op een klein vouwstoeltje. Zij houdt het naakte kind vast dat naar rechts gewend op haar schoot staat en grijpt naar de vruchten in de mand op Anna's rechterknie. De figuren zijn op een vlakke grond geplaatst.

Anna en Maria zijn gekleed in lange, rijkgeplooide gewaden met ronde halsuitsnijdingen. Anna's mantel is afgezakt en hangt links naast haar benen naar beneden. Het andere uiteinde is over haar linkerbeen geslagen. Anna draagt een hoofddoek. Maria's mantel ligt over haar rechterschouder en is onder haar linkerarm door over haar linkerbeen gedrapeerd. Zij draagt een met parels bezette band in het haar. De in trippen gestoken schoenen hebben spitse neuzen.

Polychromie:
Sporen van meerdere lagen polychromie. Zoals aangetroffen tijdens de restauratie door Van de Laar in 1986-87 en die door de slechte staat van het hout, op een enkele uitzondering na, niet bewaard konden blijven:
Anna: hoofddoek: groen op een witte grond; mantel: zowel donkerblauw op een witte grond, alswel grijze grond, rood, witte grond, rode bolus, vergulding. Maria: lippen: rood op een witte grond; haar: bruin op een witte grond; kleed: achtereenvolgens: witte grond, rood, grijs, rode bolus, vergulding, blauw. Vouwstoel en zetel: rood op witte grond, groen bij de bladmotieven van de zetel en op de vullingen van het traceerwerk.
Beekhuizen en Meijer 1990: rood op de mantel van Anna, achter Maria en boven de linkerleuning, op de mantel van Maria links van de voet, op haar linkerarm en bij de schaar van de vouwstoel. NB: dit klopt = in Oldenzaal gecontroleerd door Peter Odding.

Techniek:
Het beeld is aan de achterkant hol. De uitholling loopt aan de bovenzijde puntig toe.
Werkbanksporen: In de bovenkant van Anna's hoofd bevindt zich een rond gat, doorsn. ca. ? cm. (deels gevuld met afgebroken pen??)

Staat:
Aangevuld in kunsthars (zie opm.): Anna: meerdere delen van de sluier en van haar kleed op de borst en ter hoogte van de schoot; de bovenzijde van het fruitmandje en een stukje in de voorzijde; Maria: deel van de linker-arm, delen van de draperie links, en onder haar rechterbeen, haar linkerknie; tenen linkervoet kind. Een deel van Anna's sluier links is aangezet in eikenhout met twee houten pennen, idem een deel van de draperie van Maria, boven de schaarstoel links. Tevens drie segmenten aan de onderzijde van het beeld aangebracht.
Afgebroken: schoenpunt van Anna; deel van de parelband van Maria, rechter onderarm en beide handen van het kind, hengsel van het mandje, kop van het draakje op de linkerleuning, deel van de schaar van Maria's vouwstoel, bovenste deel van het traceerwerk en de florale motieven op de rechterzijkant van de bank.
Langs de bovenkant is een brede metalen strip aangebracht, aan weerszijden vastgezet met vijf ijzeren nagels.

Inv. Rientjes: 15de eeuw; later: Gelre-Oversticht (Westfalen), begin 16de eeuw. Verwijzing naar Geerdink 1923, dat hij vermoedelijk dit beeld bedoelt.

Vogelsang 1911: Nederrijns of Nederlands-Westfaals, eerste kwart 16e eeuw;
Geerdink 1895: ca. 1400. Hij [of de jood die het beeld zou kopen: is in passage niet duidelijk] zou de leuning van de zetel hebben ingekort.
Geerdink 1945: ca. 1400.
Bouvy 1947: Begin 16de eeuw. Geheel volgens traditie; Overijssels in de stijve en stugge manier van draperen. Vergeleken met ABM bh408.
Utrecht 1962 (Bouvy): Oost-Nederland, ca. 1500. Bouvy vergelijkt dit beeld met de Anna-groepen ABM bh390, ABM bh408 en ABM bh332. Polychromie op de pupillen [later niet meer aangetroffen door Van de Laar, zie rest. doc. hangmap].
Breitbarth-Van der Stok 1986: ca. 1500.
Defoer 1988: Oost-Nederland, eind 15de eeuw.
Utrecht 1988: Oost-Nederland, omstreeks 1500.
Deeleman-Van Tyen 1990: als Utrecht 1962.
Beekhuizen en Meijer 1990: Oost-Nederland, kort na 1500.
Höppener-Bouvy 1995: geen nieuwe info.

Het sterk door vocht en insectenvraat aangetaste beeld is gerestaureerd door J.H. van de Laar, Someren (zie doc. hangmap). Deze ontdeed het stuk van een donkerbruine vernislaag en legde de vrijkomende resten polychromie vast. De ontbrekende delen zijn aangevuld met demonteerbare elementen van kunststof. De segmenten in het voetstuk zijn met boutjes in de onderkant bevestigd. De overige delen werden met metalen pennen bevestigd, behalve de invullingen in de draperie van Anna's schoot, de binnenzijde haar rechterarm en het fruitmandje. Deze bleven zonder mechanische bevestigingen.

Van Vlierden: Op 5 maart 1998 is het beeld door een (dakloze/verslaafde?) man kapotgeslagen met een bierfles. Het Christuskind is ter hoogte van de knieën afgebroken, inclusief Maria's linkerhand. Ook Maria's rechterhand is afgebroken. Een deel van het hout hiervan is versplinterd; de kunststofvulling is losgeraakt en gebroken. Verder is een klein stukje van Christus' rechter bovenarm afgebroken en zijn er enkele kleine beschadigingen in het kleed van Maria en in het Christuskind. Op 18 mei 1998 heeft mw. Becker het Kind en de handen van Maria ter plekke weer aangelijmd. Het afgebroken stuk was gaan werken, dus het paste niet meer helemaal. In overleg is toen besloten de breuken bij de benen zo goed mogelijk in te passen. De openingen bij de handen en kleinere openingen bij de benen zijn opgevuld met vloeibaar hout en bijgewerkt met aquarelverf. Ik constateerde tevens dat een pootje van de vouwstoel van Maria was gescheurd. Ook deze scheur is toen met houtlijm verlijmd.

NB: hoogte zonder kunststof aanvulling van de voet ca. 120,5 cm

Naar de Middeleeuwen : het Aartsbisschoppelijk Museum in Utrecht vanaf het begin tot 1882  (Elmer Peters), 2012, p. 100, afb.Plechelmus : zijn kerk, liturgie en kapittel te Oldenzaal  (G. Goorhuis), 2005, p. 210, afb.Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 157, 175, 343, 348, 350, 351Anna-te-drieën in het Catharijneconvent  (Hortense Höppener-Bouvy), 1995, p. 6-10, m.n. p. 6Laatmiddeleeuwse houtsculptuur en polychromie in Nederland  (P. Beekhuijzen), 1990, p. 23-44, m.n. 30-34, afb. 4Sint Anna-te-Drieën : een onderzoek naar vorm, inhoud en functioneren van het thema St. Anna-te-Drieën in de Nederlandse beeldhouwkunst der late middeleeuwen  (Willemien Deeleman-Van Tyen), 1990, afb. Utrecht 15Laatmiddeleeuwse houtsculptuur en polychromie in Nederland  (P. Beekhuijzen), 1990, p. 30-34Helse en hemelse vrouwen , 1988, p. 88, cat. nr. 51; p. 109, afb.De restauratie van een Anna-te-drieën  (Henri Defoer), 1988, p. 8-10De Plechelmusbasiliek te Oldenzaal  (M.H. Breitbarth-van der Stok), 1986, p. 67, afb.Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 185, afb. 63De middeleeuwsche beeldhouwkunst in de Noordelijke Nederlanden  (Désiré Bouvy), 1947, (dissertatie), p. 185Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr. 88, pl. XIX

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!