Not on display in the museum

ABM bh282

beeld

H. Adelbertus(?)

onbekend (Noord-Nederland)

1550 - 1574

eikenhout, verf

schenking

1890-08-28

De heilige is staande voorgesteld, rustend op zijn linkerbeen. Zijn hoofd, voorzien van tonsuur en omkranst door golvend haar, is driekwart naar rechts gewend. Zijn lange gelaat heeft een iets gekromde neus en een geopende mond met volle lippen. De heilige houdt zijn rechterarm gebogen tegen zijn lichaam en in zijn linkerhand draagt hij een gesloten boek. Hij staat op een glad, rond grondje.

De heilige is gekleed als diaken: hij draagt een lange albe, die in stijve pijpplooien tot over het grondje valt en een met franje afgezette dalmatiek. Deze is aan zijn rechterzijde met twee dubbelkoordjes en op zijn linkerschouder met twee knopen gesloten. Hij heeft de dalmatiek opgenomen onder zijn linkerarm, zodat de stof voor het lichaam in een reeks ondiepe, v-vormige plooien neervalt. Om zijn hals ligt een amict. Over zijn linkerarm hangt een manipel. De onder de albe uitkomende schoen heeft een vierkante neus.

Polychromie:
Minieme resten polychromie. Sporen van witte grond. Blauw aan de binnenzijde van de dalmatiek. Op de dalmatiek is een ponspatroon aangebracht dat de vorm heeft van de aurifriezen waarmee een dergelijk kledingstuk normaliter was versierd: twee lange, verticale banen, ter hoogte van de borst verbonden door een horizontale baan. De horizontale baan steekt echter aan weerszijden uit, hetgeen weer niet gebruikelijk is.

Techniek:
De kern ligt iets naar rechts in het beeld. De achterzijde is bewerkt. Het stuk is gedetailleerd bewerkt. De bovenzijde van het hoofd is daarentegen vrij grof afgevlakt.
Werkbanksporen: In het standvlak een rond gat van min. 5,5 cm d. en ca. 2 cm doorsn.

Staat:
Het onderste deel van het beeld met de plooien van de albe en de schoen lijkt bijgesneden. Het oppervlak is hier iets lichter van kleur en minder glad. Het standvlak is geïmpregneerd en aangevuld met kunsthars. Tevens kunstharsvullingen in de rand van de sokkel, o.a. onder de schoen en in een plooi ter hoogte van de onderbuik.
Afgebroken: de rechter onderarm (bijgezaagd, pengat met resten afgebroken pen, rest spijker in aansluitvlak en in lichaam); kleine delen langs de randen van de albe en de sokkel, uit de schoen en uit het standvlak.
In de achterzijde een aantal zeer diepe, brede scheuren. Het standvlak is radiaal gescheurd. Enkele lichte scheuren door de voorzijde. Boven in de rug enkele spijker- en schroefgaten. Boven op het hoofd twee sleufjes, achter in het hoofd een spijker(?)gaatje.
Zeer wormstekig, vooral het onderste gedeelte en het standvlak. Het standvlak is zeer bros.
Lijkt sterk afgeloogd, hoewel geen kleine oppervlaktescheurtjes. Restanten van een donkerbruine beitslaag nog aanwezig.

Van Vlierden: NB Er zijn geen aanwijzingen dat het hier met zekerheid St.-Adelbert betreft, behalve dat de heilige een diaken is. Adelbert behoorde tot de helpers van St.- Willibrord. Hij wordt op een prent van Bloemaert (ca. 1630) afgebeeld met een lelie in zijn hand en met kroon en scepter aan zijn voeten. Deze attributen, waarvan het onduidelijk is of deze al voor 1630 gebruikelijk waren, ontbreken (zie Kirschbaum).

Inv. Rientjes: St.-Adalbertus, 16de eeuw; later: Noord-Nederland, 2de h. 16de eeuw.

Vogelsang 1911: Heilige diaken, Noord-Nederland, ca. 1560. Het uitgebroken stuk van de grond is nog aanwezig.
Leeuwarden 1947: Adelbertus, 2de h. 16de eeuw.
Utrecht 1962: Adelbertus, Noord-Nederland, ca. 1570.
Gent 1980: id.
Laar 1981: Adelbertus. In 1570 aan de bisschop van Utrecht geschonken. [Sic!]

De hoeve 't Slot te Steenwijkerwold, werd vanaf de reformatie een missiestatie. De katholieken uit Steenwijk gingen hier naar de mis. Het is mogelijk dat het beeld uit de St.-Clemenskerk te Steenwijk afkomstig is en in Steenwijkerwold is "ondergedoken". Voor de reformatie kerkte men in de St.-Clemenskerk te Steenwijk. Zie voor Steenwijkerwold: L.J. Damhuis, Kerkgeschiedenis van Steenwijkerwold, Steenwijk z.j. (1989).

Van Vlierden: Het stuk is, vergeleken met de bestaande foto, gerestaureerd, waarbij de beitslaag is afgenomen, het voetstuk is geïmpregneerd en de kunstharsvullingen zijn aangebracht. Mogelijk is dit gedaan voor de uitlening aan de N.H.-kerk te Steenwijk.

Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 388Grote kerk Steenwijk : een torenhoog monument  (G.M. Laar), 1981Benedictus en zijn monniken in de Nederlanden, 480-1980  (L.. Burie), 1980, II, p. 72-74, afb.Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 289Vijf eeuwen kerkelijke kunst : Jubileum-tentoonstelling Friesch Museum Leeuwarden : Frisia Catholica , 1947, cat. nr. 60Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr. 140, pl. XIV

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!