Not on display in the museum

ABM bh339

beeld

Anna-te-Drieën

onbekend (Utrecht)

1500 - 1524

eikenhout, verf

schenking

1875

Anna zit op een grote zetel met hoge rugleuning. Met beide handen houdt zij een geopend boek vast, dat op haar rechterknie ligt. Haar blik is naar beneden gericht, waar rechts voor haar Maria op een lager bankje zit. Zij is driekwart naar links gewend en houdt met beide handen het blote kindje vast, dat eveneens naar links gewend, op haar schoot zit. Het kind heeft zijn linkerbeentje opgetrokken en grijpt met zijn rechterhandje naar het boek dat op Anna's rechterknie ligt. De figuren zijn op een met zigzaggroeven aangeduide grond geplaatst.

De zetel van Anna bestaat uit panelen met geprofileerde lijsten. Hij staat op een hoge, geprofileerde plint en aan de linkerzijde is tussen de poten een driepasboog uitgespaard. De leuningen lopen aan de voorzijde uit in een dubbele krul. Het bankje is van geprofileerde randen voorzien.

Beide vrouwen dragen rijkgeplooide gewaden, mantels en hoofddoeken. Anna's sluier heeft een geplisseerde rand en is over de borst en schouders geslagen. Een schoen met ronde neus steekt onder haar kleed uit. Maria draagt een sluier die om het golvende haar is geslagen. Haar kleed heeft een vierkante halsuitsnijding en brede bontranden langs de mouwen. Haar wijde mantel ligt over haar linkerschouder en is over haar schoot gedrapeerd. De zoom bedekt in dikke plooien de rotsachtige grond.

Polychromie:
Geringe resten polychromie. Rood op de mantel van Maria. Rood op het kleed van Anna en zwart op haar mantel (als ondergrond voor blauw?).

Techniek:
Het beeld is aan de achterzijde uitgehold. In de uitholling duidelijke sporen van een 3 cm brede, holle guts. Onder het beeld bevindt zich aan de voorzijde een oude, bewerkte strook. Grote noest in de rechterbladzijde van het boek.

Staat:
Afgebroken: de linkerarm van Christus, een deel van het boek, enkele stukjes van de sluier van Anna en enkele delen van de grond rechts achter.
Het beeld is hier en daar gescheurd. Grotere scheuren in de rechterpols van Anna, in het hoofd van Christus, in zijn rechterarm, in zijn linkerenkel en in de grond aan de linkerzijde. De scheuren zijn deels met hout gevuld, deels met kunsthars. In de voorzijde van de troon zit een groot, rechthoekig gat. Aan de binnenzijde naast dit gat twee gesmede nagels, wellicht van een oude afdichting. Aan de linkerzijde naast het gat aan de voorzijde een punaise met een restje papier.
Het beeld heeft enkele houtwormgaatjes. Onder de oude, bewerkte strook op het standvlak bevindt zich een nieuwe plank die onder de linkerhelft van het beeld is bevestigd. Deze nieuwe plank bestaat uit verschillende delen en is min of meer cirkelvormig. Deze plank, die mogelijk uit de jaren vijftig dateert, is in 2000 vervangen door een identiek exemplaar, omdat hij was gebroken. Het beeld is bedekt met een bruine beits of waslaag.

Deze Anna-te-drieën wekt de indruk van een ongedwongen familietafereel, vooral door de uitbeelding van het speelse kindje. Opmerkelijk is dat Anna hier niet de gebruikelijke hoofd- en kindoek draagt.

Inv. Rientjes: 1ste kw. 16de; later: Stichts, id.
Vogelsang 1911: Noord-Nederland, begin 16de eeuw.
's-Gravenhage 1945: id.
Bouvy 1947: Wijst op verwantschap met ABM bh340, die echter vroeger gedateerd moet worden. Met ABM bh340 is ten nauwste verwant een stuk uit de vm. verz. Kaufmann. De compositie van dit zeker Stichtse stuk is nagenoeg gelijk op geringe verschillen in de draperie na. Het kindje speelt met de rozenkrans die Anna in haar rechterhand houdt. Zie: Veiling coll. R. von Kaufmann, Berlin 4 Dec. 1917, nr. 385.
Utrecht 1948: Utrecht, begin 16de eeuw. Vergelijk de sierlijke gedrapeerde sluiers met die van andere Utrechtse beelden, bijvoorbeeld van de Utrechtse Stenen Vrouwenkop (ABM bs604).
Bouvy 1949: Werk uit een eenvoudiger Utrechts atelier. Zeer verwant met ABM bh340. Bouvy is van mening dat ABM bh591 vanwege vorm en compositie in hetzelfde atelier werd gehouwen als voornoemde twee Anna-groepen. Dit atelier hoeft niet binnen de stad Utrecht te hebben gelegen, vanwege het minder verfijnde karakter.
Aken 1958: Als Bouvy 1959.
Gent 1958: Utrecht, begin 16de eeuw.
Bouvy 1959: Behoort tot een kleine groep vroeg 16de-eeuwse Stichtse sculpturen met rustieke inslag. Behalve ABM bh339 en ABM bh340 en het stuk uit de coll. Kaufmann noemt Bouvy een vergelijkbaar stuk uit de coll. Brom (ABM bh591). Tot deze groep rekent Bouvy ook een Maria op de ezel in het Rijksmuseum Amsterdam (inv.nr. N.M. 11769; Amsterdam 1973, cat.nr. 36: Utrecht, begin 16de eeuw).
Utrecht 1962 (Bouvy): Stichts, begin 16de eeuw. Vergelijkt het beeld met ABM bh340 en ABM bh591. Volgens Bouvy wijst de vorm van de hoofddoek van Maria op de Utrechtse herkomst. Anna's hoofddoek, langs de zomen geplisseerd en los om haar hals geslagen, is eveneens verwant aan de sluiers van andere Utrechtse beelden.
Deeleman-Van Tyen 1990: geen nieuwe info.

Van Vlierden: Qua compositie en stijl zeer verwant aan ABM bh340. Alle andere genoemde stukken zijn stilistisch veel minder verwant. Het stuk uit de coll. Roelofs lijkt een late, mogelijk 20ste-eeuwse kopie van ABM bh339. Vooral de gezichtstypen doen erg modern aan. Het linkerarmpje van het kind van dit stuk is nog wel aanwezig en ligt op een wat onnatuurlijke wijze op Maria's borst. Het stuk is hoogstwaarschijnlijk nagesneden naar ABM bh339, waar het armpje ontbreekt. De snijder moest natuurlijk een oplossing hiervoor vinden. Door het armpje op Maria's borst te laten rusten, wat het bij het oorspronkelijke stuk overigens niet deed, bleef het binnen het werkblok en hoefde hij het dus niet apart aan te zetten.

Mittelalterliche Bildwerke aus Utrecht 1430-1530  (Dagmar Preising), 2013Middeleeuwse beelden uit Utrecht 1430-1530  (Micha Leeflang), 2012, p. 263, afb.Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 14, 157, 175, 203, 224, 225, 226, 229, 234Sint Anna-te-Drieën : een onderzoek naar vorm, inhoud en functioneren van het thema St. Anna-te-Drieën in de Nederlandse beeldhouwkunst der late middeleeuwen  (Willemien Deeleman-Van Tyen), 1990, afb. (Zutphen)Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 259, afb. 86Mariendarstellungen in der Diözese Utrecht  (Désiré Bouvy), 1958, p. 44-47, m.n. p. 47De Kanttekeningen bij de tentoonstelling Utrecht's Kunst in Opkomst en Bloei  (Désiré Bouvy), 1949, p. 13, afb. 11Utrecht's kunst in opkomst en bloei 650-1650 , 1948, cat. nr. 130De middeleeuwsche beeldhouwkunst in de Noordelijke Nederlanden  (Désiré Bouvy), 1947, p. 148-149Nederlandsche kunst van de XVde en XVIde eeuw , 1945, cat. nr. 134St. Anna-te drieën in het Aartsbisschoppelijk Museum  (M. van de Schrieck), 1930, afb. 5Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr. 87, pl. XIXSprekend verleden [1959] , p. 57-58

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!