Maria met kind
Colijn de Nole, ca. 1545-1550
ABM bs649

Dit albasten beeldje is gemaakt door Colijn de Nole. Zijn stijl vertoont sterke invloed van de Renaissancekunst en wordt gekenmerkt door elegante, langgerekte figuren. Maria gaat gekleed in een opbollend gewaad met wijde halsopening. Schijnbaar zware draperieën worden afgewisseld met dunne geplooide stof. Maria heeft een smal gezicht met kleine ogen, een kleine mond en een klassiek gevormde neus. Hoewel De Nole het kind enigszins langgerekt weergeeft, heeft hij veel aandacht voor een realistische weergave van het klassieke, naakte lichaam.

text in exhibition

Ontsnapt aan de Beeldenstorm : middeleeuwse beeldhouwkunst

2012

Not on display in the museum

ABM bs649

beeld

Maria met kind

1545 - 1554

albast, marmer, verf

schenking

1883-05-08

Maria is staande voorgesteld, het hoofd driekwart naar rechts gewend. Met haar naar voren geschoven rechtervoet staat zij op een boek (?). Zij draagt het Christuskind op een doek op haar rechterarm en steunt zijn beentjes met haar linkerhand. Het kind zit rechtop, iets naar rechts gewend en houdt zijn rechterhandje tegen zijn mond. In zijn linkerhand hield het een nu verdwenen object.

Maria is gekleed in een lang ondergewaad en een bovengewaad met versierde zoom. De versiering bestaat uit overhoekse ruiten met bloemmotieven erin. Het kleed is enigszins opgeschort, reikt tot even over de knie en heeft lange, gespleten mouwen heeft. Het kleed heeft een ronde halsuitsnijding met in het midden een speld. Over het kleed draagt zij een schuin omgeslagen mantel, die over beide schouders ligt en over de rechterarm in een grote boog voor het lichaam afhangt. Het ene uiteinde is op haar linkerheup vastgeknoopt aan het andere dat om haar linkerarm is geslagen. Ronde plooien met scherpe graten worden in de draperie van de mantel afgewisseld met diepe schotelplooien, terwijl de stof van het gewaad in pijpplooien en ondiepe ronde plooien neerhangt. Om het gevlochten haar zijn meerdere banden gewonden waarvan de slippen aan de achterzijde afhangen. Aan haar voeten sandalen. Maria staat op een vierkant voetstuk met een iets bredere plint.

Polychromie:
Resten van een witte overschildering (?). De marmeren sokkel is bijgekleurd met rode en gele verf, als aanpassing aan de kleur van het albast.

Techniek:
Het stuk is rondom bewerkt.
In de achterzijde een gesmeed ijzeren oog, vastgezet met lood (oorspronkelijke bevestiging?).

Staat:
De marmeren sokkel is een latere toevoeging en zal een vervanging zijn voor de oorspronkelijke, beschadigde grond. Het stuk is in de sokkel ingelaten en met twee metalen pennen in de marmeren sokkel bevestigd. Daarna is het stuk aan de onderzijde aangevuld met gips. De linkervoet van Maria is in gips gereconstrueerd. De rechtervoet van Maria en een deel van haar gewaad zijn afgebroken geweest, gelijmd en bijgewerkt met gips.
Afgebroken: de linkerhand van het Christuskind; zijn neus, rechtervinger, rechtervoet zijn beschadigd; deel van het hoofd van Maria links; drie hoekpunten van de plint; plooi kleed aan de voorzijde; plooi mantel aan de achterzijde.
Vanaf het afgebroken deel van het hoofd van Maria loopt een scheur door haar hals (aangevuld met gips). Een tweede scheur vanuit de hals door haar gewaad en door het linker onderbeentje van het kind. Tevens een scheur door de linkerhand van Maria, een diepe scheur bij haar rechtervoet (bij het aangezette deel) en een scheur aan de achterzijde bovenaan.
Het stuk is vuil en vertoont vele, kleine oppervlaktebeschadigingen.


Beschadigingen aan de handen en het linkervoetje van het Christuskind en aan het rechtergedeelte van Maria's hoofd; aan de onderzijde is het beeld hier en daar met gips bijgewerkt.

Inv. Rientjes: 16de eeuw, Colijn de Nole (?).

Colijn de Nole was een zoon van Willem de Nole uit Kamerijk, beeldhouwer, van wie hij de beginselen van het steen- en beeldhouwen geleerd zal hebben. In 1530 werd hij ingeschreven in het Buurspraakboek te Utrecht, waar hij tot 1553/58 werkte. In 1543-45 maakte hij een stenen schoorsteenmantel voor het stadhuis te Kampen, rijk met figuratief beeldhouwwerk versierd. Dit is zijn enige gedocumenteerde werk. Tevens maakte hij niet meer bewaarde sculptuur voor de Buurkerk en het Utrechtse stadhuis, dat onder stadsbouwmeester Willem van Noort tot stand kwam. In 1558 wordt zijn vrouw Lucie steenhouwersweduwe genoemd. De Nole moet tussen zijn laatste archiefvermelding in 1553/4 en 1558 zijn gestorven. De Noles stijl is beïnvloed door de sculptuur die kort daarvoor in Fontainebleau was ontstaan. Behalve de schouw te Kampen en ABM bs649 worden aan hem toegeschreven het grafmonument voor Reynout van Brederode en Philippote van der Marck in de kerk van Maria ten Hemelopneming in Vianen en het Epitaaf van Joost Sasbout in de Eusebiuskerk te Arnhem. Zie Amsterdam 1986, p. 300-301.

De Jonge 1922: Colijn de Nole, ca. 1550. Schrijft het stuk op stilistische gronden en vergelijkt het vooral met een allegorische vrouwenfiguur op de schouw in het raadhuis te Kampen, eveneens van zijn hand en 1545 gedateerd. Stijlkenmerken zijn o.a. de langgerektheid van de figuren, het plooienritme, de dunne stof van het onderkleed en de natuurlijkheid in de uitbeelding van het kindje. Aan hetzelfde atelier, dat rond 1550 in Utrecht gevestigd was, schrijft zij toe het grafmonument van bisschop George van Egmond in de Utrechtse Dom (1549) en enige schoorsteenfriezen met o.a. Salomo en Suzanne in het Centraal Museum. [inv.nr. 1787, 1796 en 1714; zie Utrecht 1997, cat.nr. 266, 267, nu toegeschreven aan een Utrechts meester en cat.nr. 275, nu toegeschreven aan Willem van Noort] Zij verwijst naar Ligtenberg 1918, die archiefbronnen over de familie en de werken bijeenbracht.
Leeuwenberg 1942: Colijn de Nole de Oude, ca. 1558.
Antwerpen 1948: Colijn de Nole, ca. 1550
Utrecht 1948: id.
Jansen en Van Herck 1949: id.
Swillens 1950: Colijn de Nole, (toeg.), ca. 1550.
Amsterdam 1955: toeschr./dat. id.
Gent 1958: id.
Bouvy 1959: id. Verwant aan de deugden op de schouw te Kampen.
Utrecht 1962 (Bouvy): id.
's-Gravenhage 1963: id.
Müller 1963 (bespreking van Utrecht 1962 (Bouvy): alleen vermelding.
Utrecht 1963: id. Direct vergeleken met het beeld Het Geloof te Kampen (cat.nr. 38).
Utrecht 1966: id. Of Maria's voet op een boek of een steen rust is onduidelijk. Het motief is verder onbekend.
Utrecht 1982: Herk./dat. id.
Amsterdam 1986 (Halsema-Kubes): Colijn de Nole, ca. 1545. Een van de weinige beelden die aan Colijn de Nole zijn toe te schrijven. Het is het beste te vergelijken met de Caritas, van de schouw te Kampen. Het is eenzelfde lange, slanke vrouwenfiguur met een wat langgerekt gezicht met kleine ogen en mond, een klassiek gevormde neus en lange, slanke handen. De plooival met vlak tegen het lichaam vallende plooien is ook ongeveer hetzelfde, evenals het model van de kleding. Hetzelfde geldt voor de manier waarop de haren in kleine golfjes en in vlechten zijn gelegd, die bijeengehouden worden door een doek. Bij de kinderen is eveneens grote, stilistische verwantschap te constateren.

Aanzien doet gedenken  (Herman Pleij), 2016, p. 19, afb.Vergeten kunstenaars : Museum Catharijneconvent in het DWDD Pop-Up Museum  (Micha Leeflang), 2015, p. 27, afb.Mittelalterliche Bildwerke aus Utrecht 1430-1530  (Dagmar Preising), 2013, p. 311, cat. nr. 68, afb.Ontsnapt aan de Beeldenstorm : middeleeuwse beeldhouwkunst uit Utrecht  (Micha Leeflang), 2012, p. 8, afb.Middeleeuwse beelden uit Utrecht 1430-1530  (Micha Leeflang), 2012, p. 311, cat. nr. 68, afb.Naar de Middeleeuwen : het Aartsbisschoppelijk Museum in Utrecht vanaf het begin tot 1882  (Elmer Peters), 2012, p. 102, afb.Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 389, 391, 392, 393, 400, 402, 431Beeldhouwkunst tot 1850  (Jan Klinckaert), 1997, p. 141-142Maria van Hongarije 1505-1558 : een Nederlands renaissance-hof van internationale allure  (Bob C. van den Boogert), 1993, cat. nr. 239Kunst voor de beeldenstorm : Noordnederlandse kunst, 1525-1580 : catalogus  (Wouter Kloek), 1986, cat. nr. 177Tekst en uitleg [1982]  (Henri Defoer), 1982, p. 57, afb.Beeldhouwkunst [1966]  (Désiré Bouvy), 1966, p. 62, pl. 48Het beeld in de Nederlandse barok  (Désiré Bouvy), 1963, cat. nr. 39Kunst uit kerkelijke musea in Nederland  (H.J.A.M. van Haaren), 1963, cat. nr. 150Buchbesprechung: D. Bouvy, Beeldhouwkunst Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht, Utrecht 1962  (Th. Müller), 1963, p. 247Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 150Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 323De Nederlandse beeldhouwkunst  (Désiré Bouvy), 1959, p. 65De Gouden Eeuw der grote steden  (H. van Werveke), 1958, p. 157, cat. nr. 29Drottninggravarna i Uppsala domkyrka  (Sune Schéle), 1958De triomf van het maniërisme : de Europese stijl van Michelangelo tot El Greco  (J. Adhémar), 1955, cat. nr. 350Kerkelijke kunst : catalogus tentoonstelling Stad Antwerpen , 1948, cat. nr. 272Utrecht's kunst in opkomst en bloei 650-1650 , 1948, cat. nr. 135Middeleeuwen spreken tot u [kalender 1942]  (Jaap Leeuwenberg), 1941, afb. 24Beeldhouwwerk in het Aartsbisschoppelijk Museum [De Jonge]  (C.H. de Jonge), 1921-1922, p. 172-177, m.n. p. 176-177Materialen voor een studie over de beeldhouwers De Nole en hun werken  (Raphael Ligtenberg), 1918, p. 53-131Sprekend verleden [1959] , p. 45-70Beeldhouwers en beeldhouwkunst  (P.T.A. Swillens), p. 226-227, afb.

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!