Not on display in the museum

ABM bh253

beeld, retabel, fragment

Annunciatie

onbekend (Noord-Nederland)

1495 - 1504

eikenhout, verf

schenking

1910-06-30

Geheel rechts knielt Maria op een kussen voor haar bidstoel, waarop een open gebedenboek ligt. De bidstoel is voor het op een verhoging staande bed geplaatst. Van links nadert met opgeheven handen de engel Gabriël; Maria wendt zich naar hem toe. Haar bovenlichaam is naar links gedraaid. Haar linkerhand rust op de omgekrulde bladzijde van haar gebedenboek, de rechter legt zij op haar borst. De engel heeft zijn rechterhand opgeheven en in de linker droeg hij een staf, die nu is verdwenen. Zijn linkerbeen is ver naar voren geplaatst. De figuren staan op een met kleine groefjes aangeduide grond. In de grond, tussen de engel en Maria, bevindt zich een uitsparing met een gestopt gat voor de nu verdwenen lelievaas.

Maria draagt een lang gewaad met rechthoekige halsuitsnijding, die het hemd zichtbaar laat. Het lijfje sluit nauw aan, de rok en de mouwen zijn wijd. Ze heeft een gebombeerd voorhoofd en haar haar hangt in stijve, krullende haarstrengen naar beneden. De engel met lange, gekrulde parallelle lokken, draagt een gegorde tunica met stola en amict. De tunica is opgeschort, de stola is gekruist en de uiteinden zijn onder de omgording op het middel vastgezet.

De bidstoel heeft en geprofileerde bovenrand en in de voorzijde een blindnis met driepasboog. Op de achtergrond achter de engel een kast (?) met geprofileerde randen. Het bed achter Maria staat op een hoge plint eb us bedekt met een afhangende doek. Op het hoofdeinde op het doek een kussen met op elke hoek een bol. Aan de voor- en achterzijde van het bed op elke hoek restanten van een bovenbouw. Tussen de kast en het bed een vensterbankje (?) met een kussen (?) erop.

Polychromie:
Aan de linker- en rechterzijkant en in het trugspringende vlak onder de bidstoel een restant van een gelige afwerkingslaag.

Techniek:
Aan de achterzijde grof afgevlakt. De kern lag rechts voor het werkblok.

Staat:
In de grond onder Maria's kleed en kussen is een nieuw stukje hout ingezet.
Ontbrekende delen: de vleugels van de engel (waren ingestoken).
Afgebroken: de bovenbouw van het bed, een deel uit het midden van een van de slippen van de stola van de engel en delen van de grond rechts. In de slip van de stola is aan weerskanten een soort lip aangebracht. Beide lippen zijn apart aangezet om het nu verdwenen deel van de stola aan te bevestigen (latere reparatie). Bij de bovenste, vurenhouten (?) lip een spijkergaatje. De vlakken van de ontbrekende delen van de grond zijn glad afgewerkt.

In het standvlak minstens vier moderne spijker- en schroefgaten. Links in het midden een gat met een restant van een spijker. Wat houtwormaantasting en licht-radiale scheuren. In het restant van de bovenbouw van het bed spijkergaatjes en restanten van spijkers. Idem in de bovenbouw rechts spijkergaatjes, zes onder elkaar. In de achterkant van het kastje rechts minstens tien spijker- en schroefgaatjes deels met resten van spijkers. Bovenaan links ter hoogte van het bed een schroefgat. Onderaan rechts een schroefgat. In de rechterzijkant vijf spijkergaten, twee met restanten spijkers. Rechts in het restant van de bovenbouw een restant spijker en links in de bovenbouw een afgezaagde houten pen. In het bovenvlak van het kastje twee spijkergaten met restanten van spijkers.

Het beeldengroepje is een fragment van een retabel.

Inv. Rientjes: laatste kw. 15de eeuw; later: Stichts-Hollands, ca. 1500
Vogelsang, 1911, Noord-Nederlands, rond 1500. De voorstelling was toen in een kast geplaatst, die met deurtjes kon worden gesloten. Op de foto zijn de later verwijderde aanvullingen nog zichtbaar: de lelievaas, de staf in de hand van de engel, het nu verdwenen deel van de stola, de plint van de lezenaar en de bovenbouw van het bed.
Amsterdam 1939: Noord-Nederland, ca. 1500. Het kastje is op de afb. niet meer aanwezig.
Antwerpen 1948: Zuid-Nederland, ca. 1500.
Jansen & Van Herck 1949: id.
Utrecht 1951: niet in bibl.?
Aken 1958: Noord-Nederland, ca. 1500.
Recklinghausen 1958/59: Hollands-Utrechts, ca. 1500.
Recklinghausen 1959/60: Noord-Nederland, ca. 1500.
Utrecht 1962 (Bouvy): Noord-Nederland, eind 15de eeuw.
's-Gravenhage 1963: Noord-Nederland, ca. 1470.
Bouvy 1966: Noord-Nederland, ca. 1500. Compositie met bed geïnspireerd op werken van Zuid-Nederlandse schilders zoals het paneel van Maria Boodschap van Rogier van de Weyden in het Louvre te Parijs.
Stockholm 1970: Noord-Nederland, eind 15de eeuw. Het stuk wordt vergeleken met een annunciatie van Petrus Christus, 1452, voorheen in Berlijn. De scene is zeker geïnspireerd door Zuid-Nederlandse schilderijen.
Lissabon 1992: Noord-Nederland, eind 15de eeuw.
Parijs/Dijon 1993/94: id.

Van Vlierden: de compositie van ABM bh253 komt het dichtst bij de die van Petrus Christus, waar eveneens het bed in de lengte achter Maria staat en de lelievaas tussen Maria en Gabriël in. Zie voor Petrus Christus: Friedländer I, pl. 77, vleugel van een altaarstuk, Berlijn, vm. Kaiser Friedrich Museum inv.nr. 529b, gedateerd 1452. Zie voor Van der Weyden: Friedländer II, pl. 17, Parijs, Louvre, nr. 2,202, ca. 1435.

In 1994 werd door mw. Becker (Delft) de donkere beitslaag verwijderd en werden de vermolmde delen aan beide zijkanten geïmpregneerd, geëgaliseerd met kneedbaar hout en bijkgekleurd met aquarelverf.

Goddelijke inspiratie : Russische ikonen ontmoeten westerse kunst (10 april - 4 augustus 2013)  (Désirée M.D. Krikhaar), 2013, Zaal 5, cat. nr. 13Divine inspiration : Russian icons meet western art (10 April - 4 August 2013)  (Désirée M.D. Krikhaar), 2013, Zaal 5, cat. nr. 13Een nieuwe identiteit voor het Utrechtse stenen vrouwenkopje?  (Micha Leeflang), 2009Uit het goede hout gesneden : religieuze houtsculptuur uit het Museum Catharijneconvent Utrecht in dialoog met de Gruuthusecollectie  (M. Parez), 2004, p. 14Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 134Verzamelen van middeleeuwse kunst in Nederland 1830-1903  (Barbara Kruijsen), 2002, p. 176Museum Catharijneconvent : agenda / diary 1999  (Niels H. Koers), 1998, afb. week 51L' art en Hollande au temps de David et Philippe de Bourgogne : trésors du musée national Het Catharijneconvent à Utrecht  (Henri Defoer), 1993, p. 111, cat. nr. 42, afb.Fasciculus temporum : arte tardo-medieval do Museu Nacional Het Catharijneconvent de Utreque  (Helen Wüstefeld), 1992, cat. nr. 59, afb. 108Konstskatter fran Utrecht, Aartsbisschoppelijk Museum  (A. Andersson), 1970, nr. 21, afb.Beeldhouwkunst [1966]  (Désiré Bouvy), 1966, p. 54, afb. 32Kunst uit kerkelijke musea in Nederland  (H.J.A.M. van Haaren), 1963, nr. 83Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 118, afb. 48Engel-Darstellungen aus zwei Jahrtausenden , 1959, cat. nr. 70Unsere Liebe Frau  (Wolfgang Braunfels), 1958, cat. nr. 148100 Hauptwerke aus dem Erzbischöfliches Museum zu Utrecht , 1958, cat. nr. 36Kersttentoonstelling oude prenten en tekeningen uit de Utrechtse School, 1600-1800 , 1950, cat. nr. 36Kerkelijke kunstschatten  (Arnold Jansen), 1949, cat. nr. 109, afb. 109Tentoonstelling bijbelsche kunst  (F. Schmidt Degener), 1939, cat. nr. 73d, afb. 42Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr. 67, pl. XXII

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!