On display now

Klooster begane grond gang Zuid

BMH bh1858b

beeld

Barbara

onbekend (Oost-Nederland) plaats vervaardiging onzeker
onbekend (Utrecht) plaats vervaardiging onzeker

1540 - 1559

eikenhout, verf

bruikleen

1904-11-10

Barbara is staande voorgesteld. Ze heeft haar rechterbeen naar voren geplaatst en kijkt in een opengeslagen boek, dat zij in haar linkerhand draagt. Links van haar staat haar attribuut, de toren. Heilige en toren staan op een met groeven aangeduide grond.

Barbara draagt een bovenkleed met rechthoekige halsuitsnijding, waarin een geplisseerd hemd zichtbaar is. De mouw van het bovenkleed bloest bij de schouder en in het smalle onderste gedeelte zijn sneden aangebracht waar het hemd doorheen is getrokken. De hemdsmouwen eindigen in een geplisseerde, wijduitstaande manchet. De mantel ligt over Barbara's rechterschouder en hangt in grote schotelplooien neer. Hij is voor haar lichaam langs gevoerd en beide uiteinden zijn vastgezet onder haar linkerarm. Barbara's fijngekrulde haar is gevlochten in lange vlechten die rond haar hoofd gelegd zijn en het valt deels in krullende strengen neer. Aan haar voeten heeft ze rond schoeisel.

De toren heeft drie geledingen, waarvan de onderste twee vierkant zijn en de bovenste veelhoekig is. De toren wordt bekroond door een met leien gedekte spits. In de onderste geleding twee rijen vensters boven elkaar en een halfrond gesloten deuropening. De tweede geleding, van de eerste gescheiden door een geprofileerde waterlijst, is voorzien van galmgaten. De overgang naar de derde geleding wordt begrensd door een geprofileerde rand met een soort pinakels op de hoeken. De derde geleding is voorzien van hoge, smalle rondboognissen.

Polychromie:
Incarnaat: roze met rode blossen; haar verguld op een geelbruine bolus. Daarop sporen van donkerbruin. Bruine wenkbrauwen en rode lippen; bruine ogen (grijs overschilderd); oogleden bruin omrand in meerdere lagen.
Mantel: rood op een witte grond; daarop vlekjes donkerrood, daarop geelbruin. Vergulde zoom op donkerbruine bolus.
Bovenkleed: blauw met vergulde halsboord. Blauw in minstens drie lagen. Op de blauwe lagen van de mouw sporen geel.
Boek: wit met zwarte letters; daarop weer de gele laag en restanten van een witte overschildering; vergulding op de snede en zwart op de boekband.
Hemd: wit met vergulde boord.
Schoenen: zwart.
Toren: onderste geleding blauw in meerdere lagen: daarop bruin en restanten wit en geel, profiel daarboven wit, waterlijst blauw en wit, bovenste twee geledingen wit en erover geel met een roodbruine laag ertussen, profiel wit/blauw met roodbruin en gele overschildering, leidak blauw en "dakkapellen" witgrijs. Sporen blauw op de hoekdecoraties en geel op de bekroning van het leien dak. Rest blauw in het onderste galmgat links.
Grond: groen aan de zijkant onder de mantelslip. Rest vergulding op een donkerbruine bolus op de mantelzoom bij haar rechtervoet.

Techniek:
De achterkant is schematisch uitgewerkt. De kern lag aan de achterzijde van het werkblok. Er zit een gescheurde noest in het midden in de achterkant en op de rechterschouder. Gutssporen op het standvlak.
De manchet van haar rechterarm is met de (nu verdwenen) rechterhand apart aangezet. Op het hoofd een klein gaatje (werkbank?).
Een vierkant gat iets boven het midden van de rug van ca. 3,5 cm hoog, 3 cm breed en 4 cm diep; loopt aan de bovenkant schuin weg (voor voormalige bevestiging?).

Staat:
Van de bovenste profielrand onder de torenspits links een stukje afgebroken(?) en bijgezaagd (twee spijkergaatjes met restant spijkers). Kleine stukjes afgebroken van toren, grond en boek.
Drie schroefgaten in de rug. Bij noest in de achterzijde rechts restant nagel en een grote vertikale scheur. Radiale scheuren in standvlak, twee schroefgaten en twee restanten van nagels.
Aan de onderzijde achteraan en wormstekig en ietwat brokkelig.
Moderne plug in het standvlak.
Polychromie over het hele oppervlak gesleten en beschadigd.

Timmers 1947: Barbara was volgens de legende de dochter van een rijke heiden in Nicomedië, die haar van invloeden trachtte verre te houden door haar op te sluiten in een toren. Toch bekeerde zij zich tot het Christendom. Toen aan de toren een vertrek bijgebouwd werd, verlangde zij dat dit ter ere van de Drie-eenheid drie vensters zou krijgen. Haar vader kwam zo achter de waarheid en onthoofdde haar. Haar attribuut, de toren, is vaak voorzien van drie vensters. In haar nu verdwenen rechterhand zal Barbara ofwel een zwaard ofwel een palmtak hebben gedragen.

Stamboek: "Twee houten beelden, bekalkt en wit geverfd; waren oorspronkleijk gepolychromeerd, 1600-1630. S. Martinus en S. Barbara. Geschonden door verlies van handen." [Martinus is BMH bh1858a, 1ste h. 18de eeuw.]
Haarlem 1913: ca. 1600-1630; toegeschreven aan Jan Boegel, een beeldhouwer uit Kalkar.
Haarlem 1923: 16de-eeuws, verder als Haarlem 1913.
Freiburg 1987: Utrecht, midden 16de eeuw. De plooival van de mantel en de anatomie duiden op de renaissance en zijn vergelijkbaar met het werk van Jan van Scorel.
Utrecht 1988: Utrecht, midden 16de eeuw.
Haarlem 1992: Utrecht, ca. 1525.

Tijdens de restauratie door Mares (Maastricht, rekening d.d. 7 januari 1976) werd de witte overschildering weggenomen en kwam de huidige polychromie in het zicht. Op de oude inventariskaart geen foto oude toestand aanwezig; geen opnamen gemaakt. Onder de witte overschildering heeft de gelige laag, waarvan over het hele beeld resten waarneembaar zijn, waarschijnlijk als ondergrond gediend. In een bepaalde fase moet de toren bruin zijn geweest.

2000 jaar Nederlanders en hun heiligen  (Willem Frijhoff), 2009, p. 540, afb.Mijn virtuele tentoonstelling: dappere vrouwen in het Catharijneconvent  (Hortense Höppener-Bouvy), 2007, afb. 3Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 53 kleurafb., 399Op de sokkel : beelden voor Harry Tummers  (Kees Veelenturf), 2002, p. 54-55Museum Catharijneconvent : agenda / diary 1998  (Niels H. Koers), 1997, week 45In het licht van het lezen : de rol van het boek in de beeldende kunst  (Henriëtte Fuhri Snethlage), 1992, p. 18, afb.Helse en hemelse vrouwen , 1988, cat. nr. 68Kunstschätze aus dem Rijksmuseum 'Het Catharijneconvent' Utrecht : Ausstellung im Rahmen der "Begegnung mit den Niederlanden' 16 Juli bis 13. September 1987 Augustinermuseum Freiburg i. Breisgau  (Detlef Zinke), 1987, p. 24Verkorte gids in het Bisschoppelijk Museum voor kerkelijke oudheid, kunst en geschiedenis vooral van Nederland en meer byzonder van het Haarlemsche Bisdom te Haarlem, St. Jansstraat 79 [1923] , 1923, p. 21, cat. nr. 292Gids in het Bisschoppelijk Museum voor kerkelijke oudheid, kunst en geschiedenis, vooral van Nederland en meer bijzonder van het Haarlemsche bisdom te Haarlem, St. Jansstraat No. 79 [1913]  (Jacobus Joannes Graaf), 1913, p. 56, cat. nr. 292

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!