Gregoriusmis
Meester van het Akense Altaar, ca. 1500-1525
RMCC s6
Dit werk is na de Tweede Wereldoorlog uit Duitsland gerecupereerd, is onder beheer van de Nederlandse Staat gesteld en is in afwachting van restitutie aan de rechtmatige eigenaren of hun erfgenamen.

Twee engelen onthullen een voorstelling die letterlijk weergeeft wat het misoffer inhoudt: het offer dat Christus aan het kruis bracht. De gekruisigde Christus zit te midden van zijn lijdenswerktuigen. De rituele maaltijd die tijdens de mis plaatsvindt, herinnert aan het laatste avondmaal dat Jezus met zijn leerlingen vierde. In het midden van het schilderij knielt paus Gregorius de Grote (ca. 540-604) voor het altaar. Volgens een middeleeuwse legende kreeg hij tijdens het opdragen van de mis een visioen van Christus als Man van Smarten.

text in permanent exhibition

2022

On display now

Catharinazaal

RMCC s6

schildering

Gregoriusmis

Meester van het Altaar te Aken (schilder)

1495 - 1504

olieverf, paneel

overdracht (Dit werk is na de Tweede Wereldoorlog uit Duitsland gerecupereerd, is onder beheer van de Nederlandse Staat gesteld en is in afwachting van restitutie aan de rechtmatige eigenaren of hun erfgenamen.)

2010-02-01

In een kerkinterieur knielt paus Gregorius de Grote voor een altaar. Hij draagt de Heilige Mis op, bijgestaan door twee diakens. Op en achter het altaar ziet men het visioen van paus Gregorius, waarin Christus hem verschijnt als Man van Smarten. Christus zit op de sarcofaag die op het altaar is geplaatst en wordt omgeven door personages uit het passieverhaal. Op de achtergrond de Arma Christi. Het altaar wordt overhuifd door een baldakijn, waarvan de gordijnen door engelen opzij worden gehouden. Links en rechts staan biddende figuren tussen de pilaren. Voor de diakens bevinden zich aan weerszijden twee kardinalen. Zij dragen de waardigheidstekenen van de paus, respectievelijk de kruisstaf en de tiara. Achter hen knielen twee kanunniken. Op de voorgrond knielen twee bisschoppen in vol ornaat. Op de koorkap van de linker bisschop is een voorstelling met de geboorte van Christus en de verkondiging aan de herders te zien. De koorkap van de rechter bisschop toont de besnijdenis van Christus. Op de achterkant van de kazuifel van de paus is de gekruisigde Christus voorgesteld.

Voorheen inventarisnummer ABM s215

De bovenkant van het paneel heeft de vorm van een spitsboog.

Lijst:
Lijst is NIET ORIGINEEL

De Christusfiguur is waarschijnlijk gebaseerd op een prent van Israhel van Meckenem uit ca. 1495 naar de Man van Smartenikoon in de Santa Croce in Gerusalemme te Rome (afb. Illustrated Bartsch 9, nr. 135, p.132).

Toeschrijving:
Toegeschreven aan de Meester van het Akense Altaar (Keulen 1961; Stange 1967; Keulen 1982; Defoer 1994).

In het museum te Paray-le-Monial bevindt zich een kleinere kopie (?) naar dit schilderij, minder in kwaliteit, met een gouden achtergrond en met slechts aanduidingen van de architectuur (inventarisvel).

Datering:
Omstreeks 1510-1520 (Keulen 1961). Begin zestiende eeuw (Utrecht 1982). Omstreeks 1500 (Keulen 1982; Defoer 1994).

Kerkgewaden in de verdrukking, paramenten in de Republiek als dragers van identiteit 1580-1650  (Richard de Beer), 2023, p. 484, afb.Overschilderd: van Gregoriusmis naar bijbeltekst : de Reformatie van de Utrechtse Jacobikerk  (Truus van Bueren), 2017Het geheim van de Middeleeuwen in gouddraad en zijde [tekstboekje]  (Paula Hertogh), 2015, cat. nr. 1.5Borduurwerkers en beeldhouwers in de Nederlanden en het Rijland in de late Middeleeuwen  (Aleth Lorne), 2015, p. 100-101, afb.Middeleeuwse borduurkunst uit de Nederlanden  (Micha Leeflang), 2015, p. 6, afb. cat. nr. 2, p.132-133, 139, afb.Het geheim van de Gregoriusmissen  (Margreet Wolters), 2015, p. 17, afb.Kunsthaus Lempertz : eine Kulturgeschichte  (Werner Schäfke), 2015, p. 41, afb.Liturgische gewaden in Noord- en Zuid-Holland  (Richard de Beer), 2015, p. 19, afb.De 'amuse' die naar meer smaakt : Catharinazaal officieel geopend  (Micha Leeflang), 2014, p. 17, afb.Allemaal engelen  (Marije de Nood), 2008, p. 5, afb.The Hohe Messe : Mass in B-minor BWV 232  (Johann Sebastian Bach), 2006, p. 10, afb.Bonifatius onthuld: de geschiedenis van zijn relieken te Dokkum  (Marieke van Vlierden), 2005Goddelijk geschilderd : honderd meesterwerken van museum Catharijneconvent  (Henri Defoer), 2003, p. 72De schilderijen van Museum Catharijneconvent  (Jeltje Dijkstra), 2002, p. 72, afb.Der or et de soie ou les voies du salut : les ornements sacerdotaux d'Aymon de Montfalcon, évêque de Lausanne  (Annemarie Stauffer), 2001, p. 6-7, afb. 1Der Meister des Aachener Altars  (Marita to Brens-Jurk), 1999, p. 217-221, afb.Lust und Verlust II : Corpus-Band zu Kölner Gemäldesammlungen 1800-1860  (Hiltrud Kier), 1998, p. 331, cat. nr. 42, afb.Museum Catharijneconvent : agenda / diary 1998  (Niels H. Koers), 1997, afb. week 14Man van Smarten van Geertgen tot Sint Jans  (Henri Defoer), 1994, m.n. p. 7-8, afb. 4kleuren van de liturgische gewaden in twee Utrechtse kapittelkerken, de Dom en de Oudmunsterkerk  (Casper Staal), 1993, m.n. p. 22, afb.Tekst en uitleg [1982]  (Henri Defoer), 1982, p. 35, afb.Die Messe Gregors des Grossen : Vision-Kunst-Realität : Katalog und Führer zu einer Ausstellung im Schnütgen Museum der Stadt Köln  (Uwe Westfehling), 1982Tekst en uitleg [1979] , 1979, p. 37, afb.Naalden wekten wonderen : borduurkunst der late middeleeuwen in de Nederlanden  (H.J.A.M. van Haaren), 1960, cat. nr. 2Der kölner Malerschule  (Heribert Reiners), 1925, vgl., p. 231-238Die kölnische Meister des Aachener Altars  (Max Jakob Friedländer), 1924Catharijnebrief : magazine van Museum Catharijneconvent Utrecht , nr. 27, 1989, p. 5

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!