Not on display in the museum

ABM bh361

beeld, reliëf

Geboorte van Christus

onbekend (Noord-Nederland)

1470 - 1489

eikenhout, verf

oud bezit

1911

In een zeer summier aangeduide stal knielt links Maria voor het nu verdwenen Christuskind, dat voor haar op een slip van haar mantel lag. Geheel op de voorgrond knielen twee engeltjes. Zij spelen op vedel en harp voor de pasgeborene. Een derde engel knielt in aanbidding tussen Maria en Jozef in. Rechts buigt Jozef zich naar het kind toe. Hij houdt een grote staf of kaars (?) achter zijn linkerarm geklemd. Achter Maria staat een vroedvrouw voorovergebogen. Achter Jozef staat een ruif op poten, waarboven de koppen de os en de ezel zijn afgebeeld.

Maria draagt een tabbaard met een V-hals, waaronder een onderkleed met rechte halsuitsnijding. Eroverheen een wijde mantel, die over de grond uitgespreid ligt. Jozef heeft een mantel met capuchon, een lang gewaad en trippen. De engeltjes dragen een albe met gekruiste stola en amict. De vroedvrouw is gekleed in een opgeschorte tabbaard met korte mouwen en een onderkleed met nauwe mouwen en manchetten. Ze draagt een sluier, een geplisserde hoofddoek en een kindoek.

Polychromie:
Restje rood in het gaatje op Jozefs schouder.

Techniek:
De achterzijde is vlak. De kop van de ezel is apart aangezet (oorspr.) met een gesmede nagel en twee spijkers.
De kern lag aan de voorzijde in het midden, mogelijk nog deels in het werkblok.
Werkbanksporen (?): gaatje boven in het hoofd van de vroedvrouw.

Staat:
Ontbreken: het Christuskind (geen bevestigingssporen); Jozefs handen (waren ingepend, in de rechterarm nog een restant pen); het boveneinde van de kaars (het boveneinde is weggegutst; achter Jozefs linkerarm zit een gat en bij zijn linkerschouder een spijker, mogelijk om een vervanging vast te zetten).
Afgebroken: de handen van Maria en de vroedvrouw; linkerhoorn en beide oren van de os.
Aan de achterzijde onderaan is een modern eiken plankje gespijkerd.
De achtergrond is gescheurd en in het midden bovenaan ontbreekt een stukje. Op deze plaats is aan de achterkant een eiken plankje gespijkerd. In de onderzijde twee restanten van ijzeren nagels. Onder de rechterengel een restant van een ijzeren nagel. Aan de onderzijde wormstekig, waardoor delen van de engelen verloren zijn gegaan. Een deel van de rechterengel is afgezaagd.

Inv. Rientjes: 15de eeuw; later: Oversticht/Gelre, Oost-Nederland, 2de h. 15de eeuw.

Vogelsang 1911: Noord-Nederland, eind 15de eeuw. Jozef hield verm. een kaars vast waarvan hij het licht met zijn rechterhand beschutte.
Bouvy 1947: verwantschap met de Kerstgroep uit Liederholthuis (ABM bh275), Oost-Nederland, eveneens begin van de 16de eeuw en met ABM bh258. De groep van Liederholthuis zou op een geschilderd voorbeeld teruggaan.
Recklinghausen 1958: Gelders, 1480-1490.
Utrecht 1962: Noord-Nederland, begin 16de eeuw. ABM bh275, ABM bh361 en ABM bh258 gaan waarschijnlijk alle terug op één prent.

Vriendelijke mededeling H. Defoer 1995: ABM bh258 en ABM bh275: Utrecht.

Van Vlierden en Höppener-Bouvy: gelijkenis met kerstvoorstelling privé-collectie Bussum.

Iconografisch gezien gaan deze groepen terug op het visioen van Brigitta van Zweden. Jozef moet een kaars in zijn rechterhand hebben gehad en het ontbrekende kindje moet op de mantel van Maria hebben gelegen.

Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 113, 136, 212, 463Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 136100 Hauptwerke aus dem Erzbischöfliches Museum zu Utrecht , 1958, cat. nr. 27Kersttentoonstelling oude prenten en tekeningen uit de Utrechtse School, 1600-1800 , 1950, cat. nr. 35De middeleeuwsche beeldhouwkunst in de Noordelijke Nederlanden  (Désiré Bouvy), 1947, p. 129-130Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr. 53, pl. XXV

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!