Maria met kind
Utrecht, ca. 1550
ABM bh472

Dit eikenhouten beeldje is grotendeels bedekt met oorspronkelijke polychromie. Maria staat met haar linkervoet op een cherubkopje. Dit is, evenals haar met sterren bezaaide mantel, een verwijzing naar haar gedaante als Koningin van de Hemel (Openbaring 12). De elegante houding en fijn geplooide stofuitdrukking herinneren aan het werk van de renaissancebeeldhouwer Colijn de Nole.

text in exhibition

Ontsnapt aan de Beeldenstorm : middeleeuwse beeldhouwkunst

2012

Not on display in the museum

ABM bh472

beeld

Maria met kind

Colijn de Nole (Utrecht) naam vervaardiger onzeker

1540 - 1559

eikenhout, verf, goud

schenking

1919

Maria, staande, de linkervoet geplaatst op een cherubkopje, draagt het rechtop staande naakte Christuskind op de linkerhand, terwijl zij het met de rechter ondersteunt. Zij staat op een gladde grond.

Zij draagt een gegord overkleed met pofmouwen en omgeslagen bovenrand, waarover een op de schouder vastgehechte mantel. Om het haar is een sluier gewonden en aan haar voeten draagt zij sandalen. Het kindje draagt een halsketting.

Polychromie:
Nog grotendeels bedekt met vrijwel geheel oorspronkelijke polychromie. De polychromie is aangebracht op een dunne, zeer gladde, witte grond. Incarnaat: roze. Sluier: wit. Mantel: buitenzijde blauw, binnenzijde roze. De mantel heeft een gouden zoom waarop een decoratie van boogjes en stippen in rood, die ook op het blauw doorloopt. Op een deel van de mantel, o.a. op Maria's linkerschouder, een gouden patroon van anjerachtige rozetten en stippen. Kleed: rood met zespuntige gouden sterren afwisselend met en zonder punten in de zwikken. Bovenrand van het kleed: groen, goudgezoomd. Knoopsluiting van de pofmouw en de ondermouw: goud. Gordel en bandje om het haar: goud. Kousen: zwart. De polychromie is aan de achterzijde globaal doorgezet.

Techniek:
Het beeld is aan de achterzijde vlak. Alleen het hoofd is aan de achterzijde schematisch uitgewerkt.
Sporen van de werkbank (?): In het midden van het standvlak een enigszins ovaal gat.
Voorm. oorspr. bevestiging: In het midden van de achterzijde een vierkant gesmede, platgeslagen ijzeren haak.

Staat:
Afgebroken: het linkerarmpje van het kind, de rechtervleugel van de cherub met een deel van het voetstuk.
Boven de ijzeren haak een modern schroefoog. Aan de achterzijde onderaan drie moderne schroefgaatjes, vele horizontale krassporen en enkele rechthoekig uitgestoken plaatsen in het hout. Ter hoogte van de enkels drie schuingeplaatste gutssporen (te groot en grof om het merk van Mechelen te kunnen zijn). In het standvlak drie moderne schroefgaatjes.
De polychromie is beschadigd. Vooral het incarnaat is vrijwel geheel verdwenen.

Inv. Rientjes: 2de h. 16de eeuw; later: Utrecht, omg. Colijn de Nole, 16de eeuw.

Rientjes 1920: Geschonken in 1919. Rientjes ziet het cherubkopje als een boze geest. Uitgebeeld zou zijn "ipsa conteret caput tuum" (Gen. 3,15: Vijandschap sticht ik tussen u en de vrouw, tussen uw kroost en het hare. Het zal uw kop bedreigen, en gij zijn hiel). Overeenkomst met de figuren van de schoorsteen uit het Kamper stadhuis (Colijn de Nole) en een grafmonument in Vianen uit het midden van de 16de eeuw [van reynout van Brederode en Philippote van der Marck, ook toegeschreven aan De Nole, zie o.a. Amsterdam 1986, p. 301] .
Leeuwarden 1947: id.
Delft 1951/52: anoniem, 2de h. 16de eeuw.
Amsterdam 1955: Colijn de Nole (atelier), midden 16de eeuw.
Bouvy 1959: Onder invloed van De Nole of door zijn leerlingen.
Utrecht 1962: Omgeving Colijn de Nole, ca. 1550. Enigszins verwant met ABM bh649, zeer verwant met ABM bh460.
's-Gravenhage 1963: id.
Müller 1963: id.
Utrecht 1963: id.
Amsterdam 1986 (Kloek): Utrecht, ca. 1540-45. Niet uit het atelier van Colijn de Nole. De opwaaiende plooien van mantel en rok hebben niets gemeen met diens sluik vallende kleding. In tegenstelling tot de verfijning van Maria is het kind nogal grof en ouderwets uitgebeeld, staande, met bloedkoralen ketting om de hals, zoals het een kwart-eeuw daarvoor ook al werd weergegeven.
Van Weezel Errens 1987: Wel onder invloed van De Nole, maar niet uit zijn atelier. Overeenkomsten in de gemaniëreerde houding van de vingers, het kapsel de kleding en de gezichten, maar de figuur maakt een rankere indruk. De polychromie is voor een belangrijk deel origineel, is vuil en springt ook op verschillende plaatsen van de ondergrond. Bovendien zijn er sporen zichtbaar van een zwarte plamuurlaag. In Leeuwarden 1947 wordt over het beeld gesproken als zijnde afkomstig uit St. Nicolaasga. Wilhelmus Andreas de Laat (*11-01-1849 Utrecht/+13-07-1905 St. Nicolaasga) was daar pastoor van 1897 tot 1905. Mogelijk heeft pastoor Franciscus Antonius de Laat (*03-04-1862/+17-08-1919) het beeld in 1905 van hem geërfd.
Van Weezel Errens 1988: Utrecht, ca. 1525-1550.

Van Vlierden: Het blauw van de mantel is aan de voorzijde overgeschilderd. Het beeld is erg vuil en de kleuren zijn nagedonkerd. Het is waarschijnlijk behandeld met was. Het schijnt mij toe dat het cherubkopje toch eerder verwijst naar de hemel. Samen met het met sterren bezaaide kleed lijkt een verwijzing naar Maria als hemelsverschijning of als hemelskoningin, geïnspireerd door Ap. 12,1 meer voor de hand te liggen. Andere associaties, zoals Maria als sterre der zee, lijken eveneens mogelijk. Zie Timmers 1947, nrs. 1050-1063.

NB Uit corr. in de hangmap, tussen Bouvy en Johannes Pfaff te Freiburg in 1967 blijkt, dat van dit beeld een eikenhouten kopie aanwezig was in een Freiburger antiekhandel. Ten behoeve van Pfaff wordt aan broeder Henri Boelaars van de St.-Willibrordsabdij in de Slangenburg te Doetinchem gevraagd om een tweede kopie van dit stuk te snijden. Of dit stuk gemaakt is, is niet bekend.

Op het standvlak een rond etiket met het nummer M 812. Op de rug een vierkant etiket met het cijfer 2.

Geverfde beelden : bruin, blank of bontgekleurd?  (Herman Pleij), 2016, p. 23, afb.Mittelalterliche Bildwerke aus Utrecht 1430-1530  (Dagmar Preising), 2013, p. 312, cat. nr. 69, afb.Middeleeuwse beelden uit Utrecht 1430-1530  (Micha Leeflang), 2012, p. 312, cat. nr. 69, afb.Een laatmiddeleeuws retabelfragment  (Micha Leeflang), 2008, p. 9, afb.Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 391, 392Middeleeuwse houten beelden uit Friesland  (Dolf van Weezel Errens), 1988, cat. nr. 4Kunst voor de beeldenstorm : Noordnederlandse kunst, 1525-1580 : catalogus  (Wouter Kloek), 1986, cat. nr. 182Verslag van het natuurwetenschappelijk onderzoek aan de polychromie van de beelden Maria met kind (ABM b295) en Johannes de Evangelist (ABM b320) in het Rijksmuseum het Catharijneconvent te Utrecht  (Dolf van Weezel Errens), 1985, p. 83-91Het beeld in de Nederlandse barok  (Désiré Bouvy), 1963, cat. nr. 40Kunst uit kerkelijke musea in Nederland  (H.J.A.M. van Haaren), 1963, cat. nr. 151Buchbesprechung: D. Bouvy, Beeldhouwkunst Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht, Utrecht 1962  (Th. Müller), 1963, p. 247Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 324, afb. 96De triomf van het maniërisme : de Europese stijl van Michelangelo tot El Greco  (J. Adhémar), 1955, cat. nr. 351Van intimiteit tot theater , 1952, cat. nr. 72Vijf eeuwen kerkelijke kunst : Jubileum-tentoonstelling Friesch Museum Leeuwarden : Frisia Catholica , 1947, cat. nr. 62Beeldhouwwerk in het Aartsbisschoppelijk Museum [Rientjes]  (Antonius Egbertus Rientjes), 1921-1922, p. 125Sprekend verleden [1959] , p. 66Middeleeuwse beelden uit Friesland : losse middeleeuwse houtsculptuur waarvan de vroegst bekende verblijfplaats in de provincie Friesland is : een kunsthistorische inventarisatie  (Dolf van Weezel Errens), p. 83-91

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!