Het Laatste Avondmaal, Jacob Verhulst?, eerste kwart 17e eeuw

Als Jezus bij het Laatste Avondmaal voorspelt dat een van zijn tafelgenoten hem zal verraden, worden zijn leerlingen overmand door verdriet. Met gespeelde onschuld vraagt Judas of Christus hem misschien bedoelt. Jezus breekt het brood en geeft een stuk aan Judas, herkenbaar aan de geldbuidel. Was hebzucht de reden van zijn verraad? Hij kreeg er dertig zilverstukken voor. Volgens vroegchristelijke geschriften was Judas geen echte verrader, maar was zijn daad door Jezus gewenst: ‘Jij zult de mens offeren die mij bekleedt.’ Door Jezus uit te leveren aan zijn beulen zorgde Judas dat hij bevrijd werd uit zijn sterfelijke lichaam. Dat zou juist een daad van liefde zijn.

text in exhibition

In the name of love

2025

On display now

Klooster begane grond gang Zuid

ABM bs766b

beeld, reliëf

Laatste avondmaal, Christus reikt Judas het brood

Jacob Verhulst (Mechelen) naam vervaardiger onzeker

1600 - 1624

albast, eikenhout, stuc, goud, verf

legaat

1966

In een renaissance vertrek zitten dertien personen rondom een gedekte tafel. In het midden van de voorstelling zit Christus onder een baldakijn. Hij reikt over de tafel Judas het brood, dat hij in de rechterhand houdt. Rechts en links van Christus bevindt zich een groep van zes apostelen. Aan Christus' rechterzijde zit Johannes, die zijn rechterhand voor de borst houdt. Aan Christus' linkerzijde zit Petrus met een kelk in zijn rechterhand en een stuk brood in de linker. Op de voorgrond links reikt een apostel naar een kruik die voor de tafel staat. In zijn linkerhand houdt hij een beker(?). Naast hem zit Judas met de zak met dertig zilverlingen in zijn linkerhand. De twee apostelen geheel links en rechts op de voorgrond, zijn met de rug naar de beschouwer afgebeeld. Ze kijken uit de voorstelling weg.

De figuren dragen lange tunieken en mantels.

In de achterwand van het vertrek zijn twee halfronde en halfopen vensters of deuren zichtbaar, geflankeerd door pilasters die een fries van casettes met rozetten dragen. De achterwand van het baldakijn vertoont een soort arabeskenmotief.

Het reliëf is gevat in een houten omlijsting met renaissancedecoraties die met behulp van mallen uit een krijt-lijmmengsel zijn vervaardigd. Zie voor de beschrijving ABM bs766a.

Onder tegen het naar voren springende basement gesigneerd met het meesterteken: I V H.

Polychromie:
De architectuur en het meubilair in het albasten reliëf zijn gedeeltelijk verguld. De buitenkant van de lijst is zwart, de reliëfdecoraties en profielranden zijn verguld. De arabesken in het baldakijn zijn verguld. Verguld zijn ook de rozetten in de cassettes.

Techniek:
Het albast is op de houten achterwand van de lijst gelijmd. De houten achterwand bestaat uit twee delen, die vroeger tegen de lijst waren gespijkerd, nu gelijmd en bevestigd met houten pennen. De overige onderdelen van de lijst zijn verlijmd (voorheen gespijkerd) Tijdens de laatste restauratie zijn de spijkers vervangen door pennen.

Staat:
Afgebroken: een stukje van de beker in de linkerhand van de apostel die de kruik pakt: drie delen van het rechterdeel van de achterwand, links. De achterwand is onderaan lichtgescheurd. In de bovenkant van de lijst linksboven een spijkergat; in de onderzijde links één, rechts twee; aan de linkerzijkant onderaan twee, waarvan één met spijker; in de rechterzijkant boven- en onderaan één en aan de voorkant in de onderste lijst rechts één. Reliëf en lijst zijn over het hele oppervlak gesleten en beschadigd.

Dit reliëf is een pendant van ABM bs766a.
Zie verder ABM bs766a.

Tijdens de restauratie in 1998/1999 zijn de gesmede nageltjes en een schroef uit de lijst verwijderd en vervangen door houten pennen. De oorspronkelijke vergulding, die was oververguld en op de beschadigingen bij de verstekken overschilderd met bronsverf werd verwijderd. Geconstateerd werd, dat enkele ornamenten in krijt zijn bijgemaakt. De oorspronkelijke vergulding is geretoucheerd en de beschadigingen bij de verstekken zijn beter ingevuld. Kieren rond het reliëf zijn opgevuld met een krijt-lijmmengsel en bijgekleurd. Zie verder het restauratierapport van Archeoplan en mw. E. Becker-Guggi te Delft.

Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 427, 433, 441, 445Sculptures d'albâtre de Malines : les reliefs de dévotion , fin XVIème début XVIIème siècle  (Guy Bès de Berc), 2003, p. 24, 128Banden met het Zuiden : tentoonstelling in het Aartsbisschoppelijk Museum, Agnietenstraat 1, Utrecht, van 16 september t/m 14 november 1971  (Désiré Bouvy), 1971/1972, cat. nr. 65Kunstwerken uit de aan het Aartsbisschoppelijk Museum gelegateerde kerncollectie Brom , 1968, cat. nr. 23Jaarverslag Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht , 1965-1968 (m.n. 1966), p. 20

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!