Een wonder door de wurgdoek van Cunera
Ethiopië of Egypte, 4e eeuw
Utrecht, Museum Catharijneconvent

Volgens de overlevering werd Cunera van Rhenen met deze halsdoek gewurgd door een jaloerse vrouw. Toen de doek in 1380 in een processie op de feestdag van de heilige Cunera werd rondgedragen, gebeurde er een wonder. Langs de kant van de weg stond een twaalfjarige blinde jongen met zijn ouders. Zowel zijn vader als zijn moeder kreeg drie keer in een droom de opdracht om bij de processie zijn ogen met de wurgdoek aan te raken. Toen dat gebeurde kon de jongen weer zien.

text in exhibition

Allemaal wonderen

2020

Not on display in the museum

OKM t65

devotionalia, aanrakingsreliek, wurgdoek

Wurgdoek van H. Cunera, versierd met rijen franje met noppen, afkomstig uit S. Cunerakerk te Rhenen

onbekend Koptisch

0300 - 0399

linnen

schenking

2026-07-10

Het rechthoekige lussenweefsel werd gebruikt als halsdoek of als omslagdoek. Dergelijke halsdoeken of palla's waren een gebruikelijk onderdeel van het vrouwenkostuum uit de 5de eeuw. Het bestaat uit twee delen en is overdekt met grove noppen of lussen, die door het weven met de fijne ondergrond verbonden zijn.

Techniek: weefsel in linnenbinding, de schering- en de inslagdraden zijn van naturelkleurig vlas. De lussen zijn ontstaan, doordat men delen van de inslagdraad heeft laten hangen (vergelijk 's-Gravenhage, Haags Gemeentemuseum 1982, cat. nr. 2, p. 37). De weefmethode doet sterk denken aan die van de Kopten in Egypte.

De koningsdochter Cunera was een van de elfduizend maagden, die met de H. Ursula rond 335 een pelgrimstocht naar Rome maakten. Ze zou later met haar halsdoek zijn gewurgd. Uit een vroeg heiligenleven, de "Passio Sanctae Cunerae", blijkt dat de doek al in de late 14de eeuw in de kerk van Rhenen als relikwie werd beschouwd (Carasso-Kok 2001, p. 46).
Bij de halsdoek behoren twee 'schedulae' of echtheidsverklaringen (OKM t65a en b). Eén ervan is van perkament en heeft een niet middeleeuws Nederlands opschrift. De tweede Latijnse tekst, op papier, dateert uit de 16de of 17de eeuw.
Vóór de restauratie in 1972 droeg de halsdoek roest- en bloedvlekken, waaruit blijkt, dat deze in de loop van de 14de eeuw gebruikt werd om er zieken en gebrekkigen mee aan te raken in de hoop op genezing. Het volksboekje 'Dat Leven ende die Passie' uit 1515-1520 over het leven van Cunera en de wonderen, die door haar toedoen zouden zijn geschied, vermeldt de genezing van een blind jongetje na de aanraking met de doek (Cat.'Bedevaarten', Utrecht, 1997, nrs. C5 en C27).

Allemaal Wonderen  (Maartje de Jong), 2020, p. 98, afb.De legende van Cunera en het Gudrunlied  (Redbad Veenbaas), 2020, p. 65, afb.Relieken  (Elizabeth den Hartog), 2018, p. 97, afb.1600 jaar oude halsdoek waarmee de heilige Cunera van Rhenen werd gewurgd  (Jan Gerits), 2015, p. 213, afb.De halsdoek van Cunera  (Katrijn Kuypers), 2015Gouden Middeleeuwen : Nederland in de Merovingische wereld, 400-700 na Chr  (Annemarieke Willemsen), 2014, p. 145, afb. 199Vrouwen voor het voetlicht : zusters, martelaressen, poetsengelen & dominees  (Tanja Kootte), 2012, p.19, afb.Martelaressen, zusters, poetsengelen en dominees  (Inge Schriemer), 2012, p. 6, afb.Miraculeus bewaard : middeleeuwse Utrechtse relieken op reis : de schat van de oud-katholieke Gertrudiskathedraal  (Anique Chantal de Kruijf), 2011, p. 50, 104-105, afb. 23, p. 205, cat. nr. 1Heilig Utrecht  (Ludo Jongen), 2009, p. 66-69, afb.2000 jaar Nederlanders en hun heiligen  (Willem Frijhoff), 2009, p. 547, afb.Stof zijt gij... : een deelinventarisatie van de reliekschat van de Oud-Katholieke Gertrudiskathedraal te Utrecht  (Anique Chantal de Kruijf), 2008, p. 43, afb. 25Die dwale van Sinte Cunera : wonderen met de wurgdoek  (Casper Staal), 2008, p. 132-141, afb.Wonderlijke wegen 28 april 2007: Rhenen en de heilige Cunera , 2007‘U bevindt zich hier’ : 25 maart 2007 Rhenen – Cunera  (Casper Staal), 2007Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 141Goddelijk geschilderd : honderd meesterwerken van museum Catharijneconvent  (Henri Defoer), 2003, p. 68, afb., 134De schilderijen van Museum Catharijneconvent  (Jeltje Dijkstra), 2002, p. 18, geen afb., p. 28-65Cunera van Rhenen tussen legende en werkelijkheid : historische elementen en receptie van een Noord-Nederlands heiligenleven  (Marijke Carasso-Kok), 2001, p. 46De weg naar de hemel : reliekverering in de Middeleeuwen  (Henk van Os), 2000, afb. 201, p. 173Het bisdom Utrecht: relieken, relikwieën en reliekhouders  (Casper Staal), 2000, p. 172-173Frieslands oudheid : het rijk van de Friese koningen, opkomst en ondergang  (H. Halbertsma), 2000, p. 117, afb.Frieslands oudheid : het rijk van de Friese koningen, opkomst en ondergang  (H. Halbertsma), 2000, p. 117, afb.Geschiedenis van de provincie Utrecht : tot 1528  (C. Dekker), 1997, p. 62, afb.Gouden legenden : verhalen over heiligen in de Middeleeuwen  (Ton Brandenbarg), 1997, p. 114 afb. 79, p. 125Bedevaarten in Nederland  (Casper Staal), 1997, cat. nr. C5, afb. p. 66Bedevaartplaatsen in Nederland, 1: Noord- en Midden-Nederland  (Peter Jan Margry), 1997, p. 666-673, afb. p. 668Johan Ludolph van Rhenen, vicaris te Vleuten, paap op Den Ham en redder van de Cunera-relieken  (Casper Staal), 1996, p. 79-81Willibrord en het begin van Nederland  (Marieke van Vlierden), 1995, p. 64, cat. nr. 23, afb."Men sal uch thonen een hemels cleet" : relieken van textiel in kerkelijke verzamelingen  (Tuuk Stam), 1995, p. 18-20Het 'Kleed des Heren' en andere koptische stoffen in het Catharijneconvent  (Anne Margreet Vijvers), 1991, p. 12-13, afb.Dat leven van Kunera  (J. Combrink), 1990Tekst en uitleg [1982]  (Henri Defoer), 1982, p. 7Bedevaartplaatsen in Noord-Brabant  (Peter Jan Margry), 1982, p. 29Tekst en uitleg [1979] , 1979, p. 10, afb.Utrecht's kunst in opkomst en bloei 650-1650 , 1948, cat. nr. 199Catalogus van de tentoonstelling van vroeg-middeleeuwsche kunst : 739 Willibrord-herdenking 1939  (C.H. de Jonge), 1939, cat. nr. 265Sinte Kunera, de heilige van Rhenen  (A. Verhulst), 1934, p. 34-37Historie en legende : vervolg op “Mozaïek”  (F.W. Drijver), 1912, p. 49-51De H. Kunera : haar leven, hare Relikwieën, hare vereering en miraklen  (van den (pater) Elsen), 1890Berigten aangaande reliquien van heijligen of H. zaken uit Noord-Nederland ontvoerd 1582-1630  (A. van Lommel), 1879, p. 110-114

Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
Let us know!