English English
Change language
  • NederlandsNederlands
  • Search
  • Results
  • Details
  • Requests

Loading

image
Credit line: Museum Catharijneconvent, Utrecht, foto Ruben de Heer
  1 / 3 
 Object details
image
Credit line: Museum Catharijneconvent, Utrecht, foto Ruben de Heer
  2 / 3 
 Object details
image
Detail 'dans van Luther met zijn nonne'
Credit line: Museum Catharijneconvent, Utrecht, foto Ruben de Heer
  3 / 3 
 Object details
  • Object text
    Strijd tussen Carnaval en vasten
    Zuid-Nederland, tweede helft 16e eeuw
    RMCC s105, bruikleen Rijksmuseum, Amsterdam

    Op het overvloedige carnaval volgt de sobere vastentijd. Op dit schilderij gaat dit enigszins met tegenzin. De zotte hoofddeksels van het publiek achteraan duiden op een uitgelaten feeststemming. Vasten verschijnt als een vis op de ronde tafel rechts. Vlees was voor gelovigen vanaf dat moment verboden voedsel. Het sarcastisch onderschrift ‘dit is den dans van Luther met zijn nonne’ is een sneer naar protestanten.
  • text type
    text in permanent exhibition
  • written in
    2018
  •  
    On display now
  • Current location
    Grachtenpand eerste verdieping Feest!
  • Object number
    RMCC s105
  • Object name
    schildering
  • Title
    Tegenstelling tussen Carnaval en Vasten
  • Creator
    onbekend (Zuid-Nederland)
  • Production date
    1550 - 1599
  • Materials
    olieverf, eikenhout, paneel
  • Dimensions
    • 74.0 cm
    • 238.0 cm
    • 94.5 cm
    • 258.5 cm
    • 7.0 cm
  • Acquisition method
    bruikleen (Rijksmuseum, Amsterdam)
  • Acquisition date
    1984
  • Description
    In een interieur met links een haard is de losbandigheid van het carnaval voorgesteld tegenover de karige vasten. Van links en rechts worden twee tafels binnengedragen die dienst doen als troon van respectievelijk het carnaval, een doedelzakspelende nar, en de vasten, de vissen. In het midden danst een groep carnavalsvierders. Op de voorgrond dansen twee paren de eierdans. Onder het linker paar de tekst: 'Dit Is den dans van Luther met zijn nonne'. Links op de voorgrond maakt een vrouw vis schoon. Rechts zitten in een enorme opengebarsten doedelzak verschillende personages van wie er één op een luit speelt. Door het raam op de achtergrond kijken mensen toe.
  • Notes
    LIJST:
    Niet origineel.

    In de zeventiende eeuw heeft men van dit schilderij een godsdienstige satire gemaakt door toevoeging van het opschrift (D-tekst).
    Opschrift is 'later' aangebracht (Amsterdam 1934; 's-Hertogenbosch 1967; Amsterdam/Maarssen 1976).

    De voorstelling gaat terug op composities van Hieronymus Bosch waarvan de oorspronkelijke betekenis werd omgebogen tot een satire op de 16de-eeuwse godsdiensttwisten. Dit opschrift ontbreekt, voor zover bekend, op de overige versies met deze compositie (Antwerpen, Museum Mayer van den Bergh, inv. nr. 24, nagenoeg identiek met RMCC s105; ’s-Hertogenbosch, Noordbrabants Museum, inv. nr. 12.076, variant in grisaille (hetzelfde exemplaar in Friedländer 1967-1976, 5, nr. 107, pl. 98); De Coo (Antwerpen 1966, p. 23-24) noemt nog twee versies resp. in Duits en Engels particulier bezit).

    Werk naar een origineel van de hand van Hieronymus Bosch in het bezit van Filips II, dat staat vermeld in een oude inventaris van het jachtslot Pardo, Spanje (Antwerpen (1960) 1966; Brussel 1963). Van Bastelaer en Hulin de Loo (1907) schrijven de oorspronkelijke compositie van het schilderij toe aan een kunstenaar uit de naaste omgeving van Jan Verbeeck, mogelijk Verbeeck zelf. Een ander, vrijwel identiek exemplaar van de compositie (zonder het opschrift) bevindt zich in Antwerpen (Museum Mayer van den Bergh, inv. nr. 24) (Antwerpen z.j.; Antwerpen (1960) 1966). In 's-Hertogenbosch bevindt zich een grisaille-schildering van de middelste scène met de twee tafels (Noordbrabants Museum, inv. nr. 12.076). Friedländer schrijft het ontwerp van dit Bossche schilderij met zekerheid toe aan Hiëronymus Bosch (Friedländer (1934) 1969; Brussel 1963; Noordbrabants Museum Nieuws 1998). Volgens Genaille (1954) is RMCC s105 een vrije kopie naar deze grisaille, die naar zijn zeggen wordt toegeschreven aan Bosch.
    Vergelijk Pieter Breughel I, 'De strijd tussen Vastenavond en Vasten' (Wenen, Kunsthistorisches Museum, inv. nr. 1016) (afb. in 's-Hertogenbosch 1992). Vergelijk Pieter Aertsen, 'De eierdans' (Amsterdam, Rijksmuseum inv. nr. SK-A-3) (NKJ 1990).

    Toeschrijving:
    Anoniem, Vlaamse school (Amsterdam 1934). Navolger Hiëronymus Bosch (Genaille 1954; De Mirimonde 1971; Amsterdam/Maarssen 1976; 's-Hertogenbosch 1992). Linker deel van het schilderij in de trant van Pieter Aertsen (Genaille 1954).

    Datering:
    Laatste helft vijftiende eeuw (Amsterdam 1934). Zestiende eeuw ('s-Hertogenbosch 1967; Utrecht RMCC 1984). Tweede helft zestiende eeuw ('s-Hertogenbosch 1992).
  •  
  • Literature
    Vrouwen en vroomheid : de boetvaardige zusters van het Sint-Ursulaklooster in Purmerend (1392-1572)  (Vincent Nijenhuis), 2017, p. 86-87, afb. 31
    • X 
    • Title
      Vrouwen en vroomheid : de boetvaardige zusters van het Sint-Ursulaklooster in Purmerend (1392-1572)
    • Statement of responsibility
      Vincent Nijenhuis, Koen Goudriaan ; met bijdr. van Johan Arp...[et al.]
    • Place of publication
      Hilversum
    • Publisher
      Verloren
    • Year of publication
      2017
    • Pagination
      254
    • Illustrations
      ill.
    • Series
      Middeleeuwse Studies en Bronnen
    • ISBN
      978-90-8704662-0
    • Notes
      Bibliogr., bronnen, reg., woordenlijst
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      ursulinen, vroomheid, kloosters Purmerend
    • Geographical keyword
      Purmerend
    • Copy number
      2017/48737D1
    Textbook highlights Museum Catharijneconvent (2013) , 2013, nr. 6
    • X 
    • Title
      Textbook highlights Museum Catharijneconvent (2013)
    • Place of publication
      Utrecht
    • Publisher
      Museum Catharijneconvent
    • Year of publication
      2013
    • Pagination
      16
    • Illustrations
      ill.
    • Material
      boek
    •  
    • Persons keyword
      Museum Catharijneconvent
    • Copy number
      2013/691300D-301D
    Geleerde vriendinnen : een gesprek met prof. dr. Johanna Maria (Marietje) van Winter  (Louise E. van den Bergh-Hoogterp), 2012, p. 30, afb.
    • X 
    • Title
      Geleerde vriendinnen : een gesprek met prof. dr. Johanna Maria (Marietje) van Winter
    • Statement of responsibility
      Louise van den Bergh-Hoogterp
    • Source title (Volume, Issue)
      Catharijne : magazine van Museum Catharijneconvent Utrecht (Iss. 1)
    • Year of publication
      2012
    • Pagination
      28-30
    • Illustrations
      ill.
    • Material
      artikel
    •  
    • Persons keyword
      Winter, Johanna Maria va
    Textbook highlights Museum Catharijneconvent (2009) , 2009
    • X 
    • Title
      Textbook highlights Museum Catharijneconvent (2009)
    • Place of publication
      Utrecht
    • Publisher
      Museum Catharijneconvent
    • Year of publication
      2009
    • Pagination
      16
    • Material
      boek
    •  
    • Persons keyword
      Museum Catharijneconvent
    • Copy number
      2011/354mus cat
    Feest! : weet wat je viert  (Anite Haverkamp), 2007, p. 37-39, afb.
    • X 
    • Title
      Feest! : weet wat je viert
    • Statement of responsibility
      Anite Haverkamp, Saskia Waterman ; redactie Nicolette Bartelink, Kees van Schooten...[et al.]
    • Place of publication
      Utrecht, Zwolle
    • Publisher
      Museum Catharijneconvent, Waanders Uitgevers
    • Year of publication
      2007
    • Pagination
      120
    • Illustrations
      ill.
    • ISBN
      978-90-400-8449-2
    • Notes
      Met lit. opg., reg.
    • To be seen at exhibition
      Feest! : weet wat je viert (Museum Catharijneconvent, 2006-09)
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      feesten, kalenders
    • Copy number
      2007/613300D-301D
    De Arme Drommel, de Kladder en de Boterheks : een trio satirische ‘Dablerieën’ van de hand van een 17de-eeuwse debutant  (J.W. Salomonson), 2006, p. 43, nt. 96, p. 173, afb. 60
    • X 
    • Title
      De Arme Drommel, de Kladder en de Boterheks : een trio satirische ‘Dablerieën’ van de hand van een 17de-eeuwse debutant
    • Statement of responsibility
      J.W. Salomonson
    • Place of publication
      Delft
    • Publisher
      Eburon
    • Year of publication
      2006
    • Pagination
      253
    • Illustrations
      ill.
    • ISBN
      978-90-5972-201-9
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      schilderkunst, duivels, satire
    • Copy number
      2007/45137D26
    Textbook highlights Museum Catharijneconvent (2006) , 2006, p. 15
    • X 
    • Title
      Textbook highlights Museum Catharijneconvent (2006)
    • Place of publication
      Utrecht
    • Publisher
      Museum Catharijneconvent
    • Year of publication
      2006
    • Pagination
      16
    • Material
      boek
    •  
    • Persons keyword
      Museum Catharijneconvent
    • Copy number
      2006/358300D-301D
    De schilderijen van Museum Catharijneconvent  (Jeltje Dijkstra), 2002, p. 160, afb.
    • X 
    • Title
      De schilderijen van Museum Catharijneconvent
    • Statement of responsibility
      J. Dijkstra, P.P.W.M. Dirkse en A.E.A.M. Smits
    • Place of publication
      Utrecht, Zwolle
    • Publisher
      Museum Catharijneconvent, Waanders Uitgevers
    • Year of publication
      2002
    • Pagination
      575
    • Illustrations
      ill.
    • ISBN
      90-400-9661-9
    • Notes
      Bibliografie, registers op persoonsnamen, topografie, hoofdvoorstelling, inventarisnummer
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      schilderkunst
    • Persons keyword
      Museum Catharijneconvent
    • Copy number
      2002/494300D-301D
    Jheronimus Bosch : alle schilderijen en tekeningen  (Jos Koldeweij), 2001, p. 122, afb. 96
    • X 
    • Title
      Jheronimus Bosch : alle schilderijen en tekeningen
    • Statement of responsibility
      Jos Koldeweij, Paul Vandenbroeck, Bernard Vermet
    • Place of publication
      Rotterdam
    • Publisher
      Museum Boymans-van Beuningen, NAi Uitgevers/Publishers, Ludion
    • Year of publication
      2001
    • Pagination
      238
    • Illustrations
      ill.
    • ISBN
      90-5662-219-6
    • Notes
      Lit.opg., reg.
    • To be seen at exhibition
      Jheronimus Bosch (Museum Boijmans Van Beuningen, 2001-09-01 t/m 2001-11-11)
    • Material
      boek
    •  
    • Geographical keyword
      's-Hertogenbosch
    • Persons keyword
      Bosch, Hieronymus
    • Copy number
      2001/541tent cat
    Geschiedenis van de provincie Utrecht : van 1528 tot 1780  (C. Dekker), 1997, afb. p. 31
    • X 
    • Title
      Geschiedenis van de provincie Utrecht : van 1528 tot 1780
    • Statement of responsibility
      red. C. Dekker, Ph. Maarschalkerweerd, J.M. van Winter
    • Place of publication
      Utrecht
    • Publisher
      Het Spectrum
    • Year of publication
      1997
    • Pagination
      414
    • Illustrations
      ill.
    • ISBN
      90-274-6164-390-274-7315-3
    • Notes
      Bibliogr., reg.
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      Habsburgse rijk, Republiek der Verenigde Nederlanden
    • Geographical keyword
      Utrecht, Utrecht, Utrecht
    • Copy number
      97/701b18G16b
    Museum Catharijneconvent : agenda / diary 1998  (Niels H. Koers), 1997, afb. week 7
    • X 
    • Title
      Museum Catharijneconvent : agenda / diary 1998
    • Statement of responsibility
      [samenst. N.H. Koers]
    • Place of publication
      Amersfoort
    • Publisher
      Bekking & Blitz
    • Year of publication
      1997
    • Pagination
      ongepagineerd
    • Illustrations
      ill.
    • ISBN
      90-6109-4119
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      agenda's
    • Persons keyword
      Museum Catharijneconvent
    • Copy number
      98/343A20a
    Vastenavond - Carnaval : Feesten van de omgekeerde wereld  (Herman Pleij), 1992, cat. nr. 46, p. 110, afb.
    • X 
    • Title
      Vastenavond - Carnaval : Feesten van de omgekeerde wereld
    • Statement of responsibility
      redactie Charles de Mooij
    • Place of publication
      's-Hertogenbosch, Zwolle
    • Publisher
      Het Noordbrabants Museum, Waanders Uitgevers
    • Year of publication
      1992
    • Pagination
      184
    • Illustrations
      ill.
    • ISBN
      90-6630-396-4
    • Notes
      Met lit.opg., reg.
    • To be seen at exhibition
      Vastenavond - Carnaval : Feesten van de omgekeerde wereld (Het Noordbrabants Museum, 1992-09-20 t/m 1992-11-29)
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      carnaval, omgekeerde wereld, vasten
    • Copy number
      92/495tent cat
    Pieter Aertsen in het restauratie-atelier van het Rijksmuseum  (Martin Bijl), 1989, p. 200-201, afb. 9
    • X 
    • Title
      Pieter Aertsen in het restauratie-atelier van het Rijksmuseum
    • Statement of responsibility
      M. Bijl, M. Zeldenrust, W, Kloek
    • Source title (Volume, Issue)
      Nederlands kunsthistorisch jaarboek = Netherlands yearbook for history of art 
    • Year of publication
      1989
    • Pagination
      197-233
    • Material
      artikel
    •  
    • Persons keyword
      Aertsen, Pieter
    Jheronimus Bosch : tussen volksleven en stadscultuur  (Paul Vandenbroeck), 1987, p. 306-310
    • X 
    • Title
      Jheronimus Bosch : tussen volksleven en stadscultuur
    • Statement of responsibility
      Paul Vandenbroeck
    • Place of publication
      Berchem
    • Publisher
      EPO
    • Year of publication
      1987
    • Pagination
      534
    • Illustrations
      ill.
    • ISBN
      9064457042
    • Material
      boek
    •  
    • Persons keyword
      Bosch, Hieronymus
    • Copy number
      88/5923G40
    Luther in de Lage Landen  (Robert P. Zijp), 1983, p. 38, afb. 56
    • X 
    • Title
      Luther in de Lage Landen
    • Statement of responsibility
      R.P. Zijp
    • Place of publication
      Utrecht
    • Publisher
      Stichting Het Catharijneconvent, Stichting Protestantse Kerkelijke Kunst
    • Year of publication
      1983
    • Pagination
      72
    • Illustrations
      ill.
    • Notes
      Lit. opg.
    • To be seen at exhibition
      Luther in de Lage Landen (Rijksmuseum Het Catharijneconvent, 1983-11-12 t/m 1984-02-06)
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      diaserie, lutheranen
    • Copy number
      83/261300D-301D
    All the paintings of the Rijksmuseum in Amsterdam [1976] : a completely illustrated catalogue  (P.J.J. van Thiel), 1976, p. 136, cat. nr. A1673, afb.
    • X 
    • Title
      All the paintings of the Rijksmuseum in Amsterdam [1976] : a completely illustrated catalogue
    • Statement of responsibility
      composed by P. J.J. van Thiel...[et al.]
    • Place of publication
      Amsterdam
    • Publisher
      Rijksmuseum Amsterdam
    • Year of publication
      1976
    • Illustrations
      ill.
    • Notes
      Met regs.
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      schilderkunst
    • Copy number
      77/23mus cat
    Early Netherlandish painting, 1-14  (Max Jakob Friedländer), 1967-1976, 1969, dl. 5, nr. 107
    • X 
    • Title
      Early Netherlandish painting, 1-14
    • Statement of responsibility
      Max J. Friedländer
    • Place of publication
      Brussel, Leiden
    • Publisher
      Éditions de la connaissance, Sijthoff, Albertus Willem
    • Year of publication
      1967-1976
    • Notes
      Register en concordantie op de uitgave van 1934-1937 in het supplement deel 14 dln., 16 bd. Oorspr. uitg.: Die altniederländische Malerei. - Berlijn ; Leiden, 1934-1937
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      schilderkunst, Vlaamse Primitieven
    • Geographical keyword
      Nederlanden
    • Copy number
      ABM 4A30-45303A
    Jheronimus Bosch  (K.G. Boon), 1967, cat. nr. 40, afb.
    • X 
    • Title
      Jheronimus Bosch
    • Statement of responsibility
      samenst. K.G. Boon...[et al.]
    • Place of publication
      Den Bosch
    • Publisher
      Het Noordbrabants Museum, Stichting Jeroen Bosch Expositie
    • Year of publication
      1967
    • Pagination
      2 dln
    • Illustrations
      ill.
    • Notes
      Bibliogr.
    • To be seen at exhibition
      Jheronimus Bosch (Het Noordbrabants Museum, 1967-09-17 t/m 1967-11-15)
    • Material
      boek
    •  
    • Persons keyword
      Hieronymus Bosch
    • Copy number
      ABM 00/654tent cat
    Museum Mayer van den Bergh : catalogus 1: Schilderijen, verluchte handschriften, tekeningen [1966]  (Jozef de Coo), 1966, p. 23-25, afb. 16
    • X 
    • Title
      Museum Mayer van den Bergh : catalogus 1: Schilderijen, verluchte handschriften, tekeningen [1966]
    • Statement of responsibility
      J. de Coo
    • Place of publication
      Antwerpen
    • Year of publication
      1966
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      handschriften, schilderkunst, tekenkunst
    • Copy number
      ABM 00/146amus cat
    Hieronymus Bosch [1965]  (C. de Tolnay), 1965, p. 432, nr, 41, afb. 26
    • X 
    • Title
      Hieronymus Bosch [1965]
    • Statement of responsibility
      Übersetzung von L. Voelker
    • Place of publication
      Wiesbaden
    • Year of publication
      1965
    • Pagination
      451
    • Illustrations
      ill.
    • Notes
      1e dr.: Bazel 1937
    • Material
      boek
    •  
    • Persons keyword
      Hieronymus Bosch
    • Copy number
      80/1515E8
    De eeuw van Bruegel : de schilderkunst in België in de 16de eeuw  (Leo van Puyvelde), 1963, cat. nr. 39
    • X 
    • Title
      De eeuw van Bruegel : de schilderkunst in België in de 16de eeuw
    • Statement of responsibility
      ingel. door L. van Puyvelde...[et al.]
    • Place of publication
      Brussel
    • Year of publication
      1963
    • To be seen at exhibition
      De eeuw van Bruegel : de schilderkunst in België in de 16de eeuw (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, 1963-09-27 t/m 1963-11-24)
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      schilderkunst
    • Geographical keyword
      België
    • Copy number
      ABM 00/51tent cat
    Catalogus der schilderijen, pastels, miniaturen, aquarellen tentoongesteld in het Rijksmuseum te Amsterdam , 1934, cat. nr. 345
    • X 
    • Title
      Catalogus der schilderijen, pastels, miniaturen, aquarellen tentoongesteld in het Rijksmuseum te Amsterdam
    • Place of publication
      Amsterdam
    • Publisher
      Rijksmuseum Amsterdam
    • Year of publication
      1934
    • Pagination
      394
    • Illustrations
      ill.
    • Material
      boek
    •  
    • Keywords
      schilderkunst
    • Persons keyword
      Rijksmuseum Amsterdam
    • Copy number
      ABM 00/846mus cat
    Peter Bruegel l'ancien : son oeuvre et son temps  (R. van Bastelaer), 1907, p. 216, nt. 1, p. 386
    • X 
    • Title
      Peter Bruegel l'ancien : son oeuvre et son temps
    • Statement of responsibility
      R. van Bastelaer et G.H. de Loo
    • Place of publication
      Bruxelles
    • Publisher
      Oest
    • Year of publication
      1907
    • Pagination
      2 delen
    • Illustrations
      ill.
    • Notes
      2 tomes I: Étude historique. II: Étude en catalogue
    • Material
      boek
    •  
    • Persons keyword
      Brueghel, Pieter de Oude
    • Copy number
      BMH 46952F10-11
    Noordbrabants Museum nieuws , 1998, nr. 14, p. 1-2
    • X 
    • Title
      Noordbrabants Museum nieuws
    • Place of publication
      Den Bosch
    • Publisher
      Het Noordbrabants Museum
    • Notes
      Gratis abonnement. Incompleet.
    • Material
      tijdschrift
    •  
    • Persons keyword
      Het Noordbrabants Museum
    • Copy number
      00/718tent cat
    Jaarverslag Rijksmuseum Het Catharijneconvent , 1984, p. 271
    • X 
    • Title
      Jaarverslag Rijksmuseum Het Catharijneconvent
    • Place of publication
      Utrecht
    • Publisher
      Rijksmuseum Het Catharijneconvent
    • Illustrations
      ill.
    • Notes
      De jaarverslagen zijn afzonderlijk beschreven in de database Boeken
    • Material
      jaarverslag
    •  
    • Persons keyword
      Museum Catharijneconvent
    • Copy number
      00/236tijdschriften J
  • Remarks?
    Have you noticed a mistake or do you have any further information about this object?
    Let us know!
Loading
Page
1
Adlib Internet Server 6
Axiell ALM