Jezus wekt Lazarus op uit de dood
Miniatuur in de Bernulfuscodex Reichenau, ca. 1040-1050
Utrecht, Museum Catharijneconvent

Jezus is te laat. Marta en Maria knielen en vragen hem waarom hij niet kwam toen hun broer Lazarus ziek was. Nu is hij al vier dagen dood. En dan gebeurt het wonder: na Jezus’ oproep komt Lazarus zelf uit zijn graf naar buiten. Een omstander wijst naar zijn neus vanwege de lijklucht. Afbeeldingen van Jezus als wonderdoener ontstaan vanaf de derde eeuw. Dit wonder verwijst naar de opstanding van alle doden op de dag van het Laatste Oordeel.

zaaltekst tentoonstelling

Allemaal wonderen

2020

Nu te zien

Klooster begane grond gang Oost

ABM h3

handschrift

Evangelistarium [Bernulphuscodex]

onbekend (Zuid-Duitsland, Reichenau OSB)

ca. 1040 - ca. 1050 1200 - 1499

perkament, eikenhout, zilver, goud, chalcedoon, onyx, glas, agaat, opaal

iii+212+i ff.

bruikleen

1872-06-01

De kern van de boekband van de Bernulphuscodex wordt gevormd door twee eikenhouten platten. De rug en het achterplat zijn overtrokken met zeemleer. Het voorplat bestaat uit een enigszins verdiept, rechthoekig middenveld omgeven door een brede rand. In het middenveld bevindt zich een verguld zilveren filigraankruis met een verhoogd, ingezwenkt, achtkantig middenstuk en breed uitlopende armen. Het filigraanwerk bestaat uit cirkelvormige, uitwaaierende ranken met bolletjes aan de uiteinden en in het midden hier en daar kleine rozetjes. Op het snijpunt van beide kruisarmen bevindt zich een ovale, zwartblauw en grijs gekleurde onyx, in de bovenarm een klassiek gesneden vrouwenkop van chalcedoon, op de rechterarm een stuk donkerrood glas en beneden een bruin gestreepte agaat. De bekleding van de linker kruisarm ontbreekt.
De lager gelegen velden tussen de kruisarmen zijn bekleed met dunne, gouden platen. Langs de randen hiervan is een parelrandje gestanst. In het midden van de velden bevindt zich een medaillon met email-cloisonné. De bovenste twee zijn voorzien van een diagonaal patroon met witte, getrapte vierkantjes met rode stip tegen een donkerblauwe achtergrond. Op de onderste twee is een stervormig respectievelijk concentrisch patroon aangebracht. De aldaar toegepaste kleuren zijn translucide groen, opaak wit, geel en bruinpaars. In de buitenste hoeken van de lager gelegen velden zijn ronde stenen in een vierkante zetting aangebracht. Hiervan is slechts de opaal in de rechter bovenhoek bewaard gebleven. In de overige hoeken is alleen nog de vierkante uitsparing te zien.
De brede rand is overtrokken met verguld zilveren stroken met grote rozetten, die van elkaar gescheiden zijn door vier kleine stippelroosjes tussen twee evenwijdig lopende parelrandjes. Aan de korte zijden van het voorplat ontbreekt de rozettenrand; slechts de spijkers waarmee ze waren vastgemaakt zijn nog te zien. Aan de lange zijde ontbreekt een stuk uit de rand, en wel links onder het midden. Verdeeld over de nog aanwezige rozetten zijn vier alsengemmen en twee zilveren(?) medaillons aangebracht. Laatstgenoemde zijn versierd met een gezicht en bladwerk. Vier medaillons met de evangelistensymbolen zijn op de hoeken van de brede rand aangebracht: van links boven naar rechts onder betreft het de adelaar van Johannes, de engel van Mattheus, de gevleugelde os van Lucas en de gevleugelde leeuw van Marcus. De banderol die de figuren dragen, vermeldt de naam van de betreffende evangelist. De naam van Marcus staat in spiegelbeeld. Het woord Lucas is over andere letters gekrast.
De armen van het kruis, de acht segmenten van het middenstuk alsmede de sierstukken zijn omlijst met een fijn geparelde, gouden filigraandraad.

Techniek: nog in te vullen. (volgens Korteweg zijn de medaillons met symbolen van Marcus en Lucas uit een graveerplaat gezaagd; rozetten in rand gestanst). De sierlijst met rozetten is met behulp van kleine spijkertjes op de houten rand bevestigd.

Staat: nog in te vullen. Volgens Korteweg 1979 waren de medaillons met de symbolen van Johannes en Mattheus oorspronkelijk geëmailleerd. De velden vertonen nog sporen van gekleurd email. Volgens Steenbock 1965 waren het juist de medaillons met Lucas en Marcus. Volgens Korteweg 1979 is het verguldsel van de stroken met rozetten enigszins afgesleten. Onder de linkerzijde van het metaalwerk van het voorplat bevindt zich rode zijde; aan de smalle zijden van het voorplat ontbreken de rozettenranden (slechts de spijkers waarmee ze waren vastgemaakt zijn nog te zien). Aan de lange zijde links onder het midden ontbreekt een stuk uit de rand. Van het chalcedonen vrouwenkopje ontbreekt de neus en is de kin beschadigd.

Beschrijving: Vermoedelijk geschreven door 4 kopiisten en verlucht door 4 verschillende kunstenaars in het klooster Reichenau: 1 verantw. voor de initialen; 1 Byzantijns geschoolde meester (portr. van Marcus), 6 min. en sierblz., 7 min. en 2 sierblz. van een derde en vierde meester; zie: RMCC 1993, Middeleeuwse Boeken, nr. 6 (beknopt); Korteweg 1979 (diss.) en --, Aachener Kunstblätter, 1985 (uitgebr.)
De naam Bernulfuscodex dateert vermoedelijk uit de 19de eeuw. Boekband: 13de eeuw en latere aanvullingen (voorheen ABM m903). Houten platten met verdiept middendeel, filigraan kruis, verguld zilveren plaat (13de eeuw), gestanste bloemenrand (incompl.); in het midden: een onyx, er boven: een vrouwenkopje (laat antiek), 4 email medaillons (drie gelijk, 1 -linksonder- ouder), op de hoeken: medaillons met evangelistensymbolen (15de eeuw), tondi, alsengemmen (6de-7de eeuw, 2 verloren gegaan in midden van boven- en onderrand), halfedelstenen, donkerrood glas Decoratie: 14 miniaturen, 8 sierbladzijden, 230 versierde initialen (Reichenau) f. 1v-2r, f. 1v (Marcus), f. 2r (sierbl.), f. 7v (huwelijk M., geboorte, herders), f. 8r (sierbl.), f. 10v-11r, f. 10v (Johannes), f. 11r (sierbl.), f. 13r (init.), f. 16v (aanbidding koningen), f. 17r (sierbl.), f. 29r (init.), f. 29r (det.), f. 33v (genezing bezetene Gerasa), f. 41v (laatste oordeel), f. 51r (gelijkenis onrechtvaardige pachters), f. 58r (Christus en Samaritaanse vrouw), f. 68r (opwekking van Lazarus), f. 76r (init.), f. 87v (intocht in Jerusalem), f. 113v (vrouwen ah graf), f. 114r (sierbl.), f. 125r (init.), f. 133v (hemelvaart van Christus), f. 137v (Pinksteren), f. 138r (sierbl.), f. 173v (dood van Maria), f. 174r (sierbl.), f. 182r (init.), f. 205r (init.) resten restauratie 1973 aanwezig in depot De Bernulphuscodex bevat lezingen van de vier evangeliën zoals die in de loop van het kerkelijk jaar tijdens de mis werden voorgelezen of -gezongen. Als evangelistarium of perikopenboek zal het dan ook in de eerste plaats een liturgische functie hebben gehad. De prachtband wijst erop dat het boek tijdens kerkelijke hoogtijdagen op het altaar werd geplaatst. Hierover zijn geen nadere gegevens bekend.

Korteweg 1979 heeft het handschrift codicologisch, stilistisch en iconografisch nauwkeurig onderzocht. Zij dateert het handschrift tussen 1040 en 1050. De miniaturen zijn volgens haar een voortzetting van de Liuthargroep van de school van Reichenau en niet het product van een filiaalschool (bijv. klooster van Einsiedeln) zoals in de oudere literatuur wordt gesteld. Ook de boekband is het meest uitvoerig beschreven door Korteweg. De huidige boekband zou het resultaat zijn van een restauratie in het begin van de 13de eeuw. Korteweg baseert zich daarbij op de vorm van de breed uitlopende kruisarmen. De eerste aanzetten tot deze vorm zijn te vinden in het Maasgebied in de tweede helft van de 12de eeuw en rond 1200. De uitgewerkte vierpas-vorm van de kruisarmen op de Bernulphuscodex kan dus niet voor het begin van de 13de eeuw zijn ontstaan. De twee medaillons met gezicht en bladwerk stammen uit dezelfde tijd, evenals de vier ronde medaillons met email-cloissonné (de gebruikte kleuren translucide groen, opaak wit, geel en bruinpaars wijzen naar begin 13de eeuw). Het medaillon links onder met het concentrische motief is jonger dan de andere drie die oudere vormen herhalen. Voor Steenbock 1965 is dit verschil in motief reden om het medaillon links onder als jonger te bestempelen. Dit werd in 1996 door mw. Gaborit-Chopin (Louvre) mondeling bevestigd.
De medaillons met de evangelistensymbolen worden doorgaans in de 15e eeuw gedateerd. Daar deze sierstukken met hetzelfde fijne filigraandraad omlijst zijn als de medaillons met gezicht en bladwerk, zouden volgens Korteweg alle zes wellicht tijdens dezelfde restauratie zijn aangebracht. Gelet op de datering van de medaillons met evangelistensymbolen zou het hier een tweede (?) restauratie in de 15de eeuw betreffen. Dit sluit aan bij de conclusie van Steenbock 1965 dat de huidige boekband het resultaat is van aanpassingen gedurende de 12de tot en met de 15de eeuw.
Daar de huidige boekband het resultaat is van een of meerdere restauraties, laat de plaats van herkomst zich niet eenvoudig vaststellen. Korteweg 1979 noemt als mogelijkheid het gebied tussen Rijn en Maas. Zij verwijst daarbij naar werken met vergelijkbaar filigraan, zoals de band van een evangeliarium in de John Rylands Library in Manchester (zonder inv.nr.), de band van het Berthold Missale in de Pierpont Morgan Library in New York (inv.nr. M 710), een flabellum te Hildesheim (inv.nr.?) en de Rijksappel in de Schatzkammer in Wenen (inv.nr. XIII 2).
Snijder 1932 dateert het chalcedonen vrouwenkopje in de tijd van keizer Trajanus (98-117), en wel op basis van de voor die tijd typerende haardracht en de behandeling van het gezicht. De vier alsengemmen, genoemd naar het Deense eiland Alsen waar zij in 1871 voor het eerst werden gevonden, worden in het algemeen tussen de 7de en de 9de eeuw gedateerd. Met het oog op de vindplaatsen worden Nederland, Denemarken en West-Duitsland genoemd als mogelijke gebieden van ontstaan. Van de overige stenen is niets over datering of herkomst bekend.

Volgens de nota betreffende de 'Verklaring van Mgr. van Heukelum' van Rientjes (zie hangmap ABM m902/903) werd in 1860 de Bernulphuscodex door dr. A.I. Schaepman, coadjutor van de aartsbisschop van Utrecht, op de zolder van de pastorie van de R.K. St.- Lebuïnuskerk (de voormalige Broerenkerk) te Deventer ontdekt. Op het moment van de vondst werd dit boek samen met de Lebuïnuscodex (zie ABM h1 en ABM m901) en de Ansfriduscodex (zie ABM h2 en ABM m902) gebruikt ter verzwaring van de mangelpers. Op advies van G.W. van Heukelum werden de drie boeken in hetzelfde jaar naar het Groot-Seminarie Rijssenburg te Driebergen overgebracht (volgens inv. Rientjes in 1859?). Enkele jaren later - wanneer is niet precies bekend, maar in ieder geval na 1862 en vóór 1 juni 1872, kwamen de boeken naar het Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht, welke collectie thans is ondergebracht in Museum Catharijneconvent. Volgens voornoemde nota Rientjes komen de drie codices namelijk nog niet voor in de eerste catalogus van het Aartsbisschoppelijk Museum van 1862, maar maken zij sinds de opening van het Aartbisschoppelijk Museum op 1 juni 1872 deel uit van de collectie.
Hoe en wanneer de Bernulphuscodex in Deventer terecht gekomen is, is niet bekend. In het algemeen wordt aangenomen dat de drie boeken uit de R.K. St. Lebuïnuskerk identiek zijn aan de 'drie olde boeken met sylver beslagen ende gesteente up eyne zydt' in de inventaris van 1566 van de schatten van de Lebuïnus- of Grote kerk te Deventer (GAD, Stadsarchief, MA 328, p. 9-15). De Bernulphuscodex zou zich dan tenminste sinds de tweede helft van de 16de eeuw in Deventer hebben bevonden. Door Lieftinck 1949 is wel geopperd dat de codex door toedoen van Bernold (1028-1054) naar Nederland is gekomen. Gezien de datering van het handschrift rond 1050 kan het nog in de ambtsperiode van deze Utrechtse bisschop zijn ontstaan. Bovendien zijn van Bernold zijn andere geschenken bekend, waaronder een Vita S. Martini door Sulpicius Severus aan de St. Pieterskerk te Utrecht (Leiden, Universiteitsbibliotheek, Voss.lat. 4 74). Hoewel het dus mogelijk is, ontbreken de gegevens om dit te staven.
Wat er na de invoering van de hervorming in Deventer in 1580 met de Bernulphuscodex en de twee andere codices is gebeurd, onttrekt zich grotendeels aan onze waarneming. In 1835 weet Molhuijsen te melden dat de drie boeken in de R.K. St. Lebuïnuskerk te Deventer aanwezig zijn. Naar alle waarschijnlijkheid bevonden zij zich daar sinds de ingebruikname van de kerk in 1803. Wanneer in 1854 de R.K. St. Lebuïnuskerk tot parochiekerk wordt verheven, wordt tevens de beslissing genomen de pastorie, welke tot dan toe in de Nieuwstraat is gevestigd, te verplaatsen en te bouwen bij de voormalige Broederenkerk. In augustus 1856 wordt de nieuwe pastorie betrokken. De drie codices kunnen dan ook niet eerder naar de zolder van de pastorie verhuisd zijn, waar zij vier jaar later door Schaepman worden aangetroffen.
Lange tijd is aangenomen dat de zorgvuldig uitgeradeerde tekst op fol. 210r informatie bevatte over de herkomst van het boek. Korteweg 1979 heeft echter overtuigend aangetoond dat op die plek niet de colophon, maar de tweede perikoop voor de dodenmis geschreven stond. Door toevoeging van een katern met nog een aantal perikopen voor bijzondere missen in het midden van de reeds bestaande katern moest, om de beide katernen zo goed mogelijk op elkaar te laten aansluiten, de tekst van fol. 201v en 210r worden weggeschaafd. In latere tijd, waarschijnlijk in de 19de eeuw, heeft men met vloeistof geprobeerd de tekst weer zichtbaar te maken. De vlek die zo is ontstaan, heeft de suggestie van een uitgewiste aantekening alleen maar versterkt.

Het wonder : miracula Christi  (Désiré Bouvy), [1962], cat. nr. 13, afb. 13Deventer goud- en zilversmeden : edelsmeedwerk in een IJsselstad vanaf de middeleeuwen tot de twintigste eeuw  (J.R. ter Molen), 2025, p. 18-19, afb. 7De Utrechtse Pieterskerk  (Frans Kipp), 2023, p. 24, afb. van f.8_1Het jaar 1000 : Nederland in het midden van de Middeleeuwen  (Annemarieke Willemsen), 2023, p. 37, afb. van f. 51r_1'In welk wonder leef ik?' : beschouwing bij de tentoonstelling Allemaal wonderen  (Jos van Oord), 2020, p. 16, afb.Allemaal Wonderen  (Maartje de Jong), 2020, p. 62, afb. van f.68rBiljoen : kasteel - bewoners - landgoed  (Conrad Gietman), 2020, p. 34, afb.North & South : middeleeuwse kunst uit Noorwegen en Catalonië 1100-1350  (Justin Kroesen), 2019, p. 148, afb.North & south : medieval art from Norway and Catalonia 1100-1350  (Justin Kroesen), 2019, p. 148, afb.Nord & sud : art medieval de Noruega i Catalunya 1100-1350  (Justin Kroesen), 2019, p. 148, afb.De Münster domschat / The Münster Cathedraltreasure  (Annabel Dijkema), 2019, cat. nr. 18Van terughoudend naar betrokken : hoe cultuurgoederen en verzamelingen onder de Erfgoedwet adequaat te beschermen , 2019, p. 2, afb.Het oudste huis van Nederland : 900 jaar proosdij in Deventer  (Johans Kreek), 2018Heilig Schrift : Tanach, Bijbel, Koran  (Micha Leeflang), 2016, p. 2, afb., p. 36, afb. 2.2, p. 37, afb. 2.3European precious opal from Dubník = Európsky drahý opál z Dubníka  (Peter Semrád), 2015, p. 17-171, afb.Reichenauer Buchmalerei 850-1070  (Walter Berschin), 2015, p. 150-151, afb.Domitia Longina: an underestimated Augusta (c. 53-126/128)  (T.E. Fraser), 2015, p. 251, afb. 15; p. 252, nt 272Gezien met eigen ogen! : topstukken uit de Middeleeuwen in Museum Catharijneconvent  (Wendelien van Welie), 2014, p. 104-107, afb.Goddelijke inspiratie : Russische ikonen ontmoeten westerse kunst (10 april - 4 augustus 2013)  (Désirée M.D. Krikhaar), 2013, Zaal 1, cat. nr. 22,23Divine inspiration : Russian icons meet western art (10 April - 4 August 2013)  (Désirée M.D. Krikhaar), 2013, Zaal 1, cat. nr. 22,23De invloed van de Byzantijnse kunst op West-Europa  (Henri Defoer), 2013, p. 16, 2 afb.Textbook highlights Museum Catharijneconvent (2013) , 2013, nr. 405Merkwaardig en zeldzaam : 160 jaar Deventer museumgeschiedenis  (Henk Nalis), 2013, p. 13-14, 35, 36, afb.IIMM : illustrated inventory of medieval manuscripts in Latin script in the Netherlands 1 Utrecht, Museum Catharijneconvent = IIMM : inventaire illustré de manuscrits médiévaux = IIMM : illustriertes Inventar mittelalterlicher Manuskripte  (J.P. Gumbert), 2011, nr. 3De Napolitaanse kerststal  (Guus van den Hout), 2010, p. 48, afb. 55Das Reichenauer Perikopenbuch : Vollständige Faksimilie-Ausgabe der Handschrift Cod. Guelf. 84.5 Aug 2º der Herzog August Bibliothek in Wolfenbüttel : Kommentar  (Thomas Labusiak), 2010, p. 26, 99, afb. 11Geschiedenis van Deventer, deel II: Nieuwe en nieuwste tijd  (Henk Slechte), 2010, p. 372, afb.Bisschop Bernulfus : succesvol kerkleider en wereldlijk heer  (Frouke Schrijver), 20092000 jaar Nederlanders en hun eredienst  (Paul Post), 2009, p. 497, afb.Beeldschone boeken : de Middeleeuwen in goud en inkt  (Micha Leeflang), 2009, p. 28-31, 133, afb. 13Een nieuw zicht op Utrecht  (Saskia van Haaren), 2008, p. 11, afb.Romanik  (Andreas Fingernagel), 2007, dl. 1, p. 381De boekband van de Bernulphuscodex : een middeleeuws mysterie?  (Christina Vlasma), 2007Alfa e omega : il Giudizio Universale tra Oriente e Occidente  (Valentino Pace), 2006, p. 31 afb., p. 34Engelen in de kunst  (Inge Schriemer), 2006, p. 68, afb.Christianity in the Netherlands : highlights from Museum Catharijneconvent  (Babette Hellemans), 2006, p. 20, afb. 11Shaping a monastic identity : liturgy and history at the imperial abbey of Farfa, 1000-1150  (Susan Boyton), 2006, p. 154-155, afb. 4.4, afb. 4.6Christendom in Nederland : topstukken uit Museum Catharijneconvent  (Babette Hellemans), 2006, p. 20, afb. 11Eeuwige liefde : een reisgids voor hemelvaarders  (Ewald Vanvugt), 2005, p. 113, afb.Reichenauer Codices in Schaffhausen : die frühen Handschriften des Schaffhauser Allerheiligenklosters und ihre Stellung in der südwestdeutschen Buchmalerei des 11. Jahrhunderts  (Christina Szkiet), 2005, p. 208-209, cat. nr. 61Museum Catharijneconvent [agenda] 2004 , 2003, week 15, 21, afb.Marvels, monsters, and miracles : studies in the medieval and early modern imaginations  (Timothy S. Jones), 2002, afb. 3Gemme : dalla corte imperiale alla corte celeste  (Gemma Sena Chiesa), 2002, p. 54, afb. 7Museum Catharijneconvent : een keuze uit de mooiste werken  (Niels H. Koers), 2000, p. 10-11, afb.Museum Catharijneconvent : a selection of the finest works  (Niels H. Koers), 2000, p. 10-11, afb.20 eeuwen Nederland en de Nederlanders, 45 : dominees en pastoors  (Ben Speet), 2000Drie olde boeken met sylver beslagen...  (Ingrid de Wit), 2000, p. 18-22, afb.Death and Dying in the Middle Ages  (Edelgard DuBruck), 1999, p. 217, afb. 10Spiritualiteit als inzicht : mystieke teksten en theologische reflecties  (Frans Maas), 1999, omslagMuseum Catharijneconvent : agenda / diary 1999  (Niels H. Koers), 1998, week 22, afb.Beeldenstorm 2 : close-ups van kunst uit Nederlandse musea  (Henk van Os), 1998, p. 149, afb.Bisschop Balderic en de rijkskerk  (Johanna Maria va Winter), 1997, p. 103-114, m.n. afb. p. 11Geschiedenis van de provincie Utrecht : tot 1528  (C. Dekker), 1997, p. 111, 122, afb.Museum Catharijneconvent : agenda / diary 1998  (Niels H. Koers), 1997, week 33 afb. f. 173vMuseum Catharijneconvent in Utrecht: its history and its books  (Helen Wüstefeld), 1997, m.n. p. 31Missionaries, masters and manuscripts; a survey of the oldest books and their patrons in the diocese of Utrecht (until c. 1200)  (Helen Wüstefeld), 1996, p. 153, afb.Museum Catharijneconvent : agenda / diary 1997  (Niels H. Koers), 1996, week 1, afb.Engraved gems of the Carolingian Empire  (Genevra Kornbluth), 1995, p. 13, afb. 32-1, 32-2Willibrord en het begin van Nederland  (Marieke van Vlierden), 1995, p. 117, cat. nr. 110, afb. 23Europa anno mille : le radici dell'Occidente  (Franco Cardini), 1995, p. 147, afb. f. 173vZierde für ewige Zeit : das Perikopenbuch Heinrichs II , 1994Zur Rezeption ottonischer Buchmalerei in Italien im 11. und 12. Jahrhundert  (Irmgard Siede), 1994, p. 332Les Pays-Bas Romans  (Ada van Deijk), 1994, p. 342, afb. f. 51vDuivels en demonen : de duivel in de Nederlandse beeldcultuur  (Petra van Boheemen), 1994, p. 122, cat. nr. 45, afb. 13Tresors des bibliotheques des Pays-Bas  (Adrienne Fontainais), 1993, p. 166-169, afb.Middeleeuwse boeken van Het Catharijneconvent  (Helen Wüstefeld), 1993, cat. nr. 6, p. 14-15, 19, afb. p. 17, p. 28-31, afb. (afb. f. 1v-2r, 10v, 51r, 76r, 113v, 125r, 173v, boekband)Abendländische Grundlagen und byzantinische Einflüsse in den Zentren der westlichen Buchmalerei  (Gerd Bauer), 1993, p. 170, afb. 5Interieur en inventaris tot 1800 [Grote of Lebuinuskerk Deventer]  (B. Dubbe), 1992, p. 247-250, afb. 207Festtagsevangelistar mit Kanontafeln : "Eusebio, concordanze degli evangelisti-armonie evangeliche" : vollständige Faksimile-Ausgabe im Originalformat von Codex F.II.1 aus dem Besitz de Biblioteca Civica Queriniana in Brescia (Eusebio), 1992, p. 20 e.v., afb. 27-29 (f. 133v, 137v, 173v)Deventer kerkschatten 750-1900 : uit de periode ca. 750-1900  (B. Rademaker-Helfferich), 1992, cat. nr. 6Interieur en inventaris tot 1800 [Grote of Lebuinuskerk Deventer]  (B. Dubbe), 1992, p. 246-250, afb. 207, boekbandIkonographische Betrachtungen zu den Wunderszenen in der St. Georgskirche von Oberzell auf der Bodensee-Insel Reichenau  (Koichi Koshi), 1991-1993, p. 11, 44, afb. 4, 74Kunst en beschaving : de middeleeuwen, 1  (Christian Papeians), 1991, p. 85, afb.The Dutch and their books in the manuscript age  (J.P. Gumbert), 1990, p. 81, nt. 9De liturgische koordispositie van de Romaanse Dom te Utrecht  (J.M.A. van Cauteren), 1988, p. 63-84, m.n. p. 75-77Utrecht een hemel op aarde  (Marieke van Vlierden), 1988, p. 57-58, cat. nr. 36, afb. (omslag, f. 41v, 41v-42r)Die Bernold-Handschrift in Leiden : von Augsburg nach Utrecht?  (J.P. Gumbert), 1988Der Bernulphuscodex in Utrecht und eine Gruppe verwandter spätreichenauer Handschriften  (Anne Sophia Korteweg), 1985Rijksmuseum Het Catharijneconvent = State Museum Het Catharijneconvent , 1983, p. 44, afb.Tekst en uitleg [1982]  (Henri Defoer), 1982, p. 9, afb.De Broederenkerk : in de geschiedenis van Deventer  (C.M. Hogenstijn), 1981, p. 167-168De Bernulphuscodex in het Rijksmuseum Het Catharijneconvent te Utrecht en verwante handschriften  (Anne Sophia Korteweg), 1979Tekst en uitleg [1979] , 1979, p. 12, afb.Suevia sacra : frühe Kunst in Schwaben , 1973, p. 177, cat. nr. 170, afb. 157Van Willibrord tot Wereldraad : enige aspecten van het geestelijk leven in Utrecht door de eeuwen heen = From Willibrord to World Council : some aspects of the spiritual life in Utrecht through the ages , 1972, p. 49-50, cat. nr. 12Mittelalterliche Schatzverzeichnisse, 1 : von der Zeit Karls des Grossen bis zur Mitte des 13. Jahrhunderts  (Bernhard Bischoff), 1967, p. 131, cat. nr. 129aDer kirchliche Prachteinband im frühen Mittelalter von den Anfängen bis zum Beginn der Gotik  (Frauke Steenbock), 1965, p. 183-184, cat. nr. 88, afb. 122Stedenspiegel  (A.N. Zadoks-Josephus Jitta), 1964, cat. nr. 118Kreuzförmige Typen frühmittelalterlicher Prachteinbände  (Frauke Steenbock), 1964, vgl.Kunst uit kerkelijke musea in Nederland  (H.J.A.M. van Haaren), 1963, cat. nr. 182Buchdeckel im Erzbischöflichen Museum zu Utrecht  (Frauke Steenbock), 1962, deel 1, p. 555-563, afb. 2Die Alsengemmen  (O.F. Gandert), 1956, p. 216, m.n. cat. nr. 71, 72, pl. 31, 32aUtrecht's kunst in opkomst en bloei 650-1650 , 1948, p. 10-11, 88-89, cat. nr. 147Kerkelijke kunst : catalogus tentoonstelling Stad Antwerpen , 1948, nr. 712Bisschop Bernold (1027-1054) en zijn geschenken aan de Utrechtse kerken : openingscollege gegeven bij de aanvaarding van het ambt van lector in de middeleeuwse handschriftenkunde aan de Rijksuniversiteit te Leiden op vrijdag 19 maart 1948  (G.I. Lieftinck), 1948, p. 9-10Een tocht door eeuwen : uit de geschiedenis van katholiek Deventer  (L.J. van der Heijden), 1937, p. 13De ontwikkelingsgeschiedenis der emaillekunst  (Joanna Brom), 1937Antique and medieval gems on bookcovers at Utrecht  (G.A.S. Snijder), 1932, m.n. p. 8, 24-25, fig. 2, 13-17, 19, 21-22Les principaux manuscrits à peintures de la Bibliothèque Royale des Pays-Bas et du Musée Meermanno Westreenianum à la Haye  (A.W. Bijvanck), 1924, p. 111, 2 plsHet metaalwerk in het Aartsbisschoppelijk Museum  (Antonius Egbertus Rientjes), 1921, m.n. p. 179, afb. 31Middeleeuwsche emailkunst  (Jan Eloy Brom), 1919, m.n. p. 18, afb. 6De oude kerkelijke kunst in Nederland : gedenkboek van de nationale tentoonstelling te 's-Hertogenbosch in 1913 : afbeeldingen der belangrijkste voorwerpen  (Jan Adriaan Frederiks), 1914, cat. nr. 309, p. 68, pl. XL afb. 67Catalogus der Nationale Tentoonstelling van oude kerkelijke kunst te 's-Hertogenbosch juni - september 1913  (Jan Kalf), 1913, cat. nr. 309Die Buchmalerei in St. Gallen : vom neunten bis zum elften Jahrhundert  (A. Merton), 1912, p. 86"Legi thori" : Eheschliessung im 12. Jahrhundert : zum David-Zyklus des Bamberger Psalmenkommentars  (Clausdieter Schott), p. 273-289, afb. 4Schatten der schilderkunst : reproducties in kleurendruk naar werken uit Nederlandse en Vlaamse musea en particuliere verzamelingen : zeventiende reeks , afb. W.B. 203Schon Kaiser Augustus verlieh Verdienstorden : Auszeichnungen und Dekorierungen im Wandel der Jahrhunderte  (Geerto Snyder), afb. 3De herkomst van bisschop Bernold van Utrecht (1027-1054)  (G.I. Lieftinck), p. 23-40, m.n. p. 33