APOSTEL PAULUS
Arnt van Zwolle, ca. 1480-1500
ABM bh493

Paulus was een van de belangrijkste apostelen, de stuwende kracht achter de verbreiding van het Christendom buiten Israël. Hij was ook een produktief schrijver van vermanende en instruerende brieven aan de diverse christengemeenten. Deze brieven zijn opgenomen in het Nieuwe Testament. Het boek, dat hij in zijn hand houdt wijst op deze activiteit.

zaaltekst vaste opstelling

2005

Nu te zien

Klooster begane grond gang Oost

ABM bh493

beeld

Paulus

Arnt van Zwolle (Kleef-Gelre)

1470 - 1479

eikenhout, verf

bruikleen

1930-12-15

Paulus is staande voorgesteld, rustend op zijn linkerbeen. In zijn linkerhand houdt hij een geopend boek. Hij heeft zijn scherpgetekende, ingevallen gelaat met de lange, krullende baard iets naar rechts gewend. Op zijn kale voorhoofd een klein plukje haar en langs zijn oren lange, gestileerde krullen. Opvallend zijn de fijne, geaderde hand, waarmee hij het boek vasthoudt en de zorgvuldig uitgevoerde riem. De heilige staat op een zeskantige sokkel die is voorzien van een kraal en een kwartholprofiel.

Hij is gekleed in een lang gegord gewaad dat de blote voeten vrijlaat. Zijn wijde mantel is teruggeslagen over zijn rechterschouder, waardoor een grote, gekreukte terugslagplooi is ontstaan. Aan zijn linkerzijde heeft hij de mantel onder zijn arm opgenomen en hangt de stof in grote pijp- en schotelplooien af.

Op de sokkel zijn nog vaag in witte verf de letters "S P O ? V S S" zichtbaar.

Polychromie:
Er zijn restanten van meerdere lagen polychromie aanwezig. In het haar witte grond, rood (bolus) en zwart. Rozerood in de mond. Bolus (?) en zwart op het boek. Op de buitenzijde van de mantel oranjerood (bolus?) waarop helderrood; op de binnenzijde helderblauw, waarop zachtrood. Op het kleed sporen heldergroen. Zwart op de riem. Rood op de sokkel. Restje modern blauw aan de achterzijde.
Op het onderste deel van het kleed van boven naar beneden: drie, twee, drie en twee rijen ingeponste puntjes met op regelmatige afstanden houten stiftjes (voor nu verdwenen applicaties (?)). Langs de mantelranden vier rijen ingeponste puntjes met eveneens op regelmatige afstanden houten pennetjes. Gezien de sporen is de oorspronkelijke polychromie mogelijk geweest: glansvergulding met ponspatronen en applicaties op de buitenzijde van de mantel en de onderste rand van het kleed. De binnenzijde van de mantel was vermoedelijk matblauw, de rest van het kleed mogelijk matgroen.

Techniek:
Het beeld is bijna rondom uitgewerkt. De kern lag rechts van het midden, achter het werkblok. Aan de achterzijde een smalle uitholling van ca. 5 cm br. die naar binnen toe breder wordt en niet doorloopt in hoofd en sokkel. Langs de rand van de uitholling dwarse gutssporen, in de uitholling brede gutssporen en opstaande houttongen. De wand is doorbroken ter hoogte van de rechterarm en ter hoogte van de linkerknie (hier beplakt met linnen (modern?). Onder de linker elleboog een grote, gescheurde noest. In de sokkel enkele kopse spieën. Achter in het hoofd scheur gedicht met kopse spieën. Het afgespleten gedeelte is bovendien vastgezet met een ijzeren nagel. De twee gedeelten van het haar sluiten niet helemaal aan.
Werkbanksporen: boven op het hoofd twee kleine gestopte (?) gaatjes en drie ondiepe deukjes.

Staat:
Op het standvlak twee stukjes kurk aangelijmd en 1 metalen plug erin aangebracht. De middelvinger van de hand is deels vernieuwd. Stukje ingevoegd in de neus. Een gescheurde mantelplooi links geborgd met een houten pennetje.
Ontbreekt: de rechterhand (pen in breuk(?)vlak).
Afgebroken: twee tenen van de rechtervoet, een puntje van de mantel op de sokkel rechts, stukjes van het haar, een stukje van de terugslagplooi en van de mantelrand rechts.
Licht gescheurd langs de mergstralen. Zeer veel spijkergaatjes in het standvlak. Achterzijde: drie kleine gaatjes boven in de rug, een schroefgat in de sokkel. Twee spijkergaatjes aan de voorzijde in het kraalprofiel. Drie kleine gaatjes op de linkerknie.
Enkele houtwormgaatjes in het standvlak.

Inv. Rientjes: Nederrijn, eind 15de eeuw; later: Gelders, ca. 1500.
Jaarverslag ABM 1930: Duits, tweede helft 15de eeuw.
Boerhave Beekman 1939: Nederrijn, eind 15de eeuw.
Bouvy 1947: "(...) glanspunt in de Geldersche school (...)". De omslagplooien wijzen in Duitse richting.
Timmers 1949-1: Gelders, eind 15de eeuw. Voorbeeld van Opper-Gelders maniërisme. Timmers [Van Vlierden: zoals vaker niet erg complimenteus] ziet in de kop een zekere leegheid en weekheid. Alleen de realistische hand kan zijn waardering wekken.
Amsterdam 1949: Gelders, ca. 1500.
Timmers 1949-2: noemt het stuk nu een hoogtepunt der Gelderse school. In aard en wijze der drapering verwant aan de Genadestoel (ABM bh266). De stand is vrijwel gelijk aan die van Anthonius Abt te Venray. De teruggeslagen mantelplooi is aanwezig bij twee Rochusbeelden uit Utrecht en Amsterdam (ABM bh269 en Rijksmuseum, inv.nr. N.M. 24). [Van Vlierden: Noemt de maker nu ineens verbluffend virtuoos en het stuk een gaaf en boeiend kunstwerk!]
Arnhem 1952/53: Gelre, ca. 1500.
Roermond 1953: Gelre, eind 15de eeuw.
Eindhoven 1953/54: Id.
Bouvy 1953: rekent het tot de "soepele richting" in de Gelderse beeldsnijkunst.
Recklinghausen 1958/59: als Eindhoven.
Bouvy 1959: als Bouvy 1953.
Van Haaren 1960: eind 15de eeuw.
Utrecht 1962 (Bouvy): noemt het een prototype van de Kleefs-Gelderse en vooral Kleefse School waarvoor de ascetische gelaatsuitdrukking met een ruige, maar gestyleerde haar- en baardbehandeling, de geaderde handen, de terugslagplooi, de riem en het ingezwenkte voetstuk kenmerkend zijn. Voor het ingezwenkte of veelhoekig voetstuk vergelijk: ABM bh266 (Genadestoel), ABM bh251 (Christoffel), ABM bh269 (Rochus), ABM bh293 (Rochus), ABM bh347 (Catharina), ABM bh272 (Augustinus), ABM bh273 (Antonius); voor de terugslagplooi op de schouders vergelijke men ABM bh618 (Maria en Johannes), ABM bh360 (Anna-te-drieën), ABM bh269 (Rochus), ABM bh293 (Rochus), ABM bh380 (Petrus?), ABM bh383 (Apostel), ABM bh388 (Rochus); voor de riem: ABM bh573 (Antonius), ABM bh269 (Rochus), ABM bh293 (Rochus), ABM bh381 (Petrus), ABM bh383 (Apostel) en ABM bh285 (Rochus).
's-Gravenhage 1963: Noord-Nederland (Gelders-Kleefs), ca. 1500.
Kleef 1963 (Gorissen): Gorissen schrijft het stuk toe aan Mr. Arnt van Zwolle, op grond van vergelijking met het koorgestoelte in de Minoritenkerk te Kleef (1474). Gorissen ziet sporen van polychromie en ponspatronen en "Stiftchenverzierung" op mantel en kleed.
Grubbenvorst 1965 (Gorissen): Gorissen schrijft op grond van vergelijking met de stenen Paulus te Venray (cat.nr. W5) het stuk nu toe aan Kerstken Woyers. Beide Paulusbeelden zouden naar hetzelfde model zijn gemaakt en uit hetzelfde atelier stammen. De stenen Paulus dateert hij rond 1515, de houten rond 1500.
Meurer 1970: Vergelijkt Paulus met de Bernard en de Franciscus uit het Kleefse koorgestoelte: de groeven in het voorhoofd, de bij de neuswortel bijeenkomende wenkbrauwen en de kraaienpootjes bij de ooghoeken komen bij al deze stukken gelijk voor. Vergelijkt de houding van het boek met de wijd uitgespreide vingers met die van de Clara te Eibergen en de vrouwelijke heiligen van het koorgestoelte. Vergelijkt de kop met die van Thomas te Warbeyen en Lodewijk van Toulouse en Franciscus van het koorgestoelte te Kleef. De diep uitgesneden partij tussen mantel en kleed komt eveneens bij de Thomas voor. Een beeld van Jacobus de Meerdere in Venray uit het atelier van Meester Arnt zou teruggaan op de Paulus.
Stockholm 1970: Kleef, eind 15de eeuw.
's-Hertogenbosch 1971 (Lemmens en De Werd): Paulus toont zeer veel overeenkomst met de Johannes de Doper uit de St.-Petruskerk te Bergeyk, eveneens toegeschreven aan Arnt van Zwolle.
Utrecht 1983: Arnt van Zwolle.
Utrecht 1984: Arnt van Zwolle, eind 15de eeuw.
Beerkens 1994: geeft korte status quaestionis.
Utrecht 1994: als Utrecht 1984.
Van Vlierden 1994: vb. van gedetailleerd snijwerk.
Tummers 1997: vb. van beeld uit Gelderse kerk.
Heise 1998: als voorbeeld van een laat-gotische Paulus i.t.t. de latere Paulus van het doxaal te Hildesheim.

Van Vlierden: In de stijl van Arnt van Zwolle is ook een monnik met boek in het Westfälisches Landesmuseum te Münster (inv.nr. E 365; zie: B. Meier, Das Landesmusuem der Provinz Westfalen in Münster. Bd. 1. Die Skulpturen. Max Geisberg (ed.), bearb. B. Meier, Berlijn 1914, cat. nr. 177, Tafel XXXIX.)

Diverse foto's gebruikt door de PTT voor de zomerzegel van 1971.

Arnt der Bilderschneider : Meister der beseelten Skulpturen  (Guido de Werd), 2020, p. 8, afb. 2; p. 24; p. 27, afb. 23; p. 161; p. 165, afb. 176; p. 166; p. 207; p. 214, cat. nr. 59, afb.; p. 219; p. 212; p. 236Arnt the Sculptor of Images : Master of animated sculptures  (Adam Stead), 2020, p. 16-17, afb. 13-14Eine bislang unerkannte nordniederländische Figurengruppe : die "Notgottes" im Suermond-Ludwig-Museum Aachen  (Ulrike Villwock), 2013, p. 191, tekst en notenHans Sibbelee : geëngageerd fotograaf, 1915-2003  (Niels Coppens), 2008, p. 142, afb.Christendom in Nederland : topstukken uit Museum Catharijneconvent  (Babette Hellemans), 2006, p. 40, afb. 33Christianity in the Netherlands : highlights from Museum Catharijneconvent  (Babette Hellemans), 2006Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 47 kleurafb., 297, 298, 300, 317, 318, 319Kleur op middeleeuwse sculptuur : enkele voorbeelden uit de collectie van Museum Catharijneconvent te Utrecht  (Marieke van Vlierden), 2001, p. 257, afb. 1-2Museum Catharijneconvent : een keuze uit de mooiste werken  (Niels H. Koers), 2000, p. 29, afb.Der Lettner des Hildesheimer Domes : Text  (Karin Heise), 1998, p. 77Der Lettner des Hildesheimer Domes : Tafeln  (Karin Heise), 1998, p. 77, afb. 83Laatmiddeleeuwse houtsculptuur in Gelderland : de beeldenschat in de St.-Mattheuskerk te Eibergen  (H.A. Tummers), 1997, p. 4, nt.3, afb. 2Museum Catharijneconvent : agenda / diary 1997  (Niels H. Koers), 1996, afb. week 27Route langs dertig middeleeuwse beelden [N-E] = A tour featuring thirty medieval sculptures  (Marieke van Vlierden), 1994, afb. nr. 13Middeleeuwse beelden in Venray en hun onderlinge samenhang  (Lydia Beerkens), 1994, p. 106, nt. 27Middeleeuwse houten beelden: ambacht en techniek  (Marieke van Vlierden), 1994, afb.Route langs dertig topstukken : Museum het Catharijneconvent Holland [1984] = Walk along thirty highlights [1984] , 1984, cat. nr. 9Route langs dertig topstukken : Museum het Catharijneconvent Holland [1984] = Walk along thirty highlights [1984] , 1984, nr. 9Rijksmuseum Het Catharijneconvent = State Museum Het Catharijneconvent , 1983, p. 62-63, afb.Beelden uit Brabant : laatgotische kunst uit het oude hertogdom 1400-1520 , 1971, cat. nr. 97Das klever Chorgestühl und Arnt Beeldesnider  (Heribert Meurer), 1970, p. 49, 53, 55, 68, 71, afb. 133, 135Konstskatter fran Utrecht, Aartsbisschoppelijk Museum  (A. Andersson), 1970, nr. 44, afb.Gorissen en onze middeleeuwse plastiek  (Désiré Bouvy), 1965, afb.Kunst uit kerkelijke musea in Nederland  (H.J.A.M. van Haaren), 1963, cat. nr. 108, afb. 33Die klevischen beeldensnijder : niederländische Holzbildnerei, 1474-1508  (Friedrich Gorissen), 1963, cat. nr. 72, p. 83Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 199, afb. 69De Nederlandse Bisschoppelijke Musea in: Kunst en religie 42 (1960) 3/4  (H.J.A.M. van Haaren), 1960, p. 49-96, afb. 27100 Hauptwerke aus dem Erzbischöfliches Museum zu Utrecht , 1958, cat. nr. 41, afb.Beeldhouwwerken uit de Liemers in het Aartsbisschoppelijk Museum te Utrecht  (Désiré Bouvy), 1953, p. 98, afb. 36, 37Onze beeldhouwkunst der late middeleeuwen  (Désiré Bouvy), 1953, cat. nr. 22Laat-middeleeuwse kunst uit Opper-Gelre , 1953, cat. nr. 10Laat-middeleeuwse kunst uit Opper-Gelre , 1953, cat. nr. 10Nederrijnse kunst der late middeleeuwen , 1952, cat. nr. 16Uit de schatkamers der middeleeuwen : kunst uit Noord-West Duitsland van Karel de Grote tot Karel de Vijfde  (F. Wolff Metternich), 1949, cat. nr. 38aHouten beelden : de houtsculptuur in de Noordelijke Nederlanden tijdens de late middeleeuwen  (J.J.M. Timmers), 1949, p. 30, 36-37Achtenveertig eeuwen beeldhouwkunst in hout  (J.J.M. Timmers), 1949, p. 694, 696, afb. 12.80 en 12.81Symboliek en iconografie der christelijke kunst  (J.J.M. Timmers), 1947, p. 30, 36-37De middeleeuwsche beeldhouwkunst in de Noordelijke Nederlanden  (Désiré Bouvy), 1947, p. 132, nt. 423Hout van oerwoud tot interieur  (W. Boerhave Beekman), 1939, p. 431, afb., p. 432, afb.Jaarverslag Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht 1930  (Jan Eloy Brom), 1931, p. 5-6, afb. 6-7Sprekend verleden [1959] , p. 45-70, m.n. p. 60-61

Ziet u een fout of heeft u extra informatie over dit object?
Laat het ons weten!