Anna–te-drieën
Mechelen, 1520
ABM bh348

'Heilige Anna, help me!'
2 juli 1505: hevig onweer. De jonge student Luther is doodsbang. Wie kan hem helpen? Dat is de heilige Anna, moeder van Maria en grootmoeder van Jezus. Ze is geliefd in Duitsland en ook in de Nederlanden. Luther wordt gered. Maar voor wat hoort wat. Luther belooft, zo vertelt hij later, monnik te worden. Hij gaat naar Erfurt en sluit zich aan bij de orde van de augustijnen.

zaaltekst tentoonstelling

Luther

2017

Nu te zien

Grachtenpand eerste verdieping Feest!

ABM bh348

beeld

Anna-te-Drieën

onbekend (Mechelen)

1515 - 1524

notenhout, eikenhout, verf, goud, metaal

schenking

1910-06-30

Anna is staande voorgesteld, rustend op haar rechterbeen. Op haar rechterarm draagt zij Maria, die met beide handen het Christuskind vasthoudt. Het kind grijpt met zijn handjes naar het opengeslagen boek in Anna's linkerhand, terwijl hij naar de toeschouwer kijkt.

Anna draagt onder- en bovenkleed, mantel met versierde rand en hoofd- en kindoek. Maria draagt een tuniek met vierkante halsuitsnijding en een mantel. Ze heeft een kroontje op het hoofd. Het kind is gehuld in een tuniekje met lange mouwen. Anna staat op een grond die één geheel vormt met het beeld. Het beeldje rust op een geprofileerde zeskantige sokkel.

Aan de achterzijde, onderaan, gemerkt met de drie palen van Mechelen.
Aan de voorzijde van de mantelzoom zijn de letters A, M, R en C te onderscheiden. Boven de R is een omgekeerde M ingeponst, het keurmerk voor de polychromie.

Polychromie:
Grotendeels oorspronkelijke polychromie. Incarnaat roze, met helderrode monden, donkerbruine wenkbrauwen en in zwart aangegeven ogen. Anna: hoofd- en kindoek wit. De hoofddoek heeft een vergulde rand. Buitenzijde mantel verguld. Op de zoom van de mantel en op de voorzijde van de sokkel zijn kleine geometrische motieven ingeponst en bloemen, vruchten en letters geschilderd. Letters, bloemen en vruchten op mantel en sokkel rood, blauw en groen. Binnenzijde mantel blauw. Bovenkleed luster op zilver? Binnenzijde bovenkleed en buitenzijde onderkleed lichtblauw. Schoeisel zwart. Maria: kroontje verguld; buitenzijde mantel verguld, binnenzijde blauw; kleed goud; omgeslagen mouwboorden lichtblauw; hemd wit; schoeisel zwart. Kind: tuniek verguld met rode randen. Boek: band zwart; snede verguld; zwarte 'tekst' op witte bladen. Grond groen. Sokkel: zwarte plint, overig verguld; letters, bloemen vruchten in rood, groen en blauw.

Techniek:
Het beeldje is aan de achterzijde vlak. Het voetstuk hoort bij het beeld, dat er niet helemaal op past. Het voetstuk is van eikenhout. Zonder sokkel is het beeld 0,29 cm. hoog. De sokkel is apart aangezet door middel van een spijker aan de achterzijde onderaan in het midden. De vier metalen (waarschijnlijk lood/tinnen) delen van het kroontje van Maria zijn ingestoken. Boven in het hoofd van Anna een klein rond gat (ter bevestiging in de werkbank?).

Staat:
Aan de achterzijde in het midden één schroef- en een spijkergaatje. In de onderzijde van de sokkel één schroefgat.
Het beeldje vertoont enkele houtwormgaatjes. De polychromie is op meerdere plaatsen beschadigd, bijvoorbeeld op het onderkleed van Anna en op haar mantel, net onder de figuur van Maria en op de randen van de sokkel.

Inv. Rientjes: 15de eeuw; later: Mechelen, ca. 1500.

Vogelsang 1911: Brussel, ca. 1500. Polychromie niet origineel. In motief zeer verwant met ABM bh349.
Poupeye 1912: Merk van Mechelen.
Van Puyvelde 1917: Mechelen, begin 16de eeuw.
Timmers 1947: Mechelen, eind 15de eeuw.
Brussel 1954: Mechelen.
Godenne 1958: Mechelen. De ponspatronen zijn onbeholpen en van later datum. De letters betekenen Maria Regina Coeli. De gelaatsuitdrukking is te vergelijken met die van St.-Elizabeth van Hongarije in een Besloten Hofje met Anna-te-drieën in het Begijnhof van O.L. Vrouw te Mechelen (zie afb. 34).
Borchgrave d'Altena 1959: Mechelen, ca. 1500. Een Anna-te-drieën uit de voorm. coll. Delacre is van dezelfde hand. Zie p. 40, afb. 33.
Utrecht 1962: Mechelen, ca. 1520. Het stuk is beter te vergelijken met de St.-Elizabeth van Hongarije uit een Besloten Hofje met Ursula in het Begijnhof te Mechelen. Zie Godenne 1958, afb. 32. Het ponswerk is origineel.
's-Gravenhage 1963: id.
Utrecht 1971: als Utrecht 1962.
Bouvy 1971: herk./dat. id.
Godenne 1973: herk./dat. id. Behoort tot de mooiste Mechelse polychromieën. Geen twijfels geuit over de originaliteit van letters of ponspatronen.
Delft 1977: Mechelen, ca. 1500.
Utrecht 1983: Mechelen, ca. 1520.
Van Liebergen 1984: Zeer vergelijkbaar is een Mechelse Anna-te-drieën uit de St.-Petrus-Bandenkerk te Hilvarenbeek, inv.nr. M.R.K. 262. Ook op dit stuk is de ponsoen M aangebracht en zijn de zomen en sokkel voorzien van aardbeien en bloemen en gedecoreerd met letters
Kevelaer 1987: Mechelen, ca. 1520.
Deeleman-Van Tyen 1990: id.
Uden 1992: Mechelen, ca. 1510-20.
Utrecht 1994: Mechelen, ca. 1520.
Amsterdam 1994 (Van Os): Mechelen, ca. 1510-20. Als icon. vb.
Höppener-Bouvy 1995: geen nieuwe info.
Maastricht 1996: Mechelen, ca. 1510-20. Als icon. vb.
Rottweil/Aken 1999 (Karrenbrock): vergeleken met een Mechelse Anna-te-drieën uit privébezit, ca. 1520, cat.nr. 53. Andere stukken met dezelfde iconografie: Brugge, Gruuthuse Museum (Godenne 1963, nr. 125); Lyon, Musée Lyonnes des Arts Décoratifs, inv.nr. 1423 (Godenne 1963, nr. 135); Antwerpen, Commission de l'assistance publique (Borchgrave d'Altena 1959, p. 13-15 fig. 2); Brussel, coll. Lepage (Borchgrave d'Altena 1959, p. 41, fig. 35); ? (Godenne 1957, p. 91 e.v. cat.nr. XIX); Maastricht, coll. L.Th. M. Bronsgeest (Godenne 1972, cat.nr. II/184).
Utrecht 2000: Mechelen, ca. 1520.

De letters op de mantelzoom betekenen Avé Maria Regina Coeli; volgens Godenne (1958) zijn die letters mogelijk uit latere tijd.
De omgekeerde M boven de R is het keurmerk voor de polychromie, zoals de drie palen van Mechelen het keurmerk voor het houtsnijwerk zijn.

Gerestaureerd door Clavaux te Den Haag 15-02-1956 tot 19-06-1956: polychromie vastgezet. Dit werd wederom gedaan on 1997 door P. Dijkman (Utrecht).

Enacting Devotion : Performative Religious Reading in the Low Countries (ca. 1470-1550)  (Joanka van der Laan), 2020, p. 76, afb. 18St. Anne in Renaissance music : devotion and politics  (Michael Alan Anderson), 2015, p. 10-11, afb. 1.2Gezien met eigen ogen! : topstukken uit de Middeleeuwen in Museum Catharijneconvent  (Wendelien van Welie), 2014, p. 94-96, afb.Vrouwen voor het voetlicht : zusters, martelaressen, poetsengelen & dominees  (Tanja Kootte), 2012, p. 31, afb.Vrouwen voor het voetlicht  (Inge Schriemer), 2011, p. 15, afb.Christendom in Nederland : topstukken uit Museum Catharijneconvent  (Babette Hellemans), 2006, p. 46, afb. 41Christianity in the Netherlands : highlights from Museum Catharijneconvent  (Babette Hellemans), 2006Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 45 kleurafb., 246, 285, 287, 291, 293, 284, 295, 421Mary's mother : Saint Anne in late medieval Europe  (V. Nixon), 2004, p. 145, afb.Verzamelen van middeleeuwse kunst in Nederland 1830-1903  (Barbara Kruijsen), 2002, p. 176Kleur op middeleeuwse sculptuur : enkele voorbeelden uit de collectie van Museum Catharijneconvent te Utrecht  (Marieke van Vlierden), 2001, p. 262, afb. 6-7Museum Catharijneconvent : een keuze uit de mooiste werken  (Niels H. Koers), 2000, p. 39, afb.Antlitz des Mittelalters : mittelalterliche Bildwerke aus rheinischem Privatbesitz  (Reinhard Karrenbrock), 1999, p. 180, afb. 38Anna-te-drieën in het Catharijneconvent  (Hortense Höppener-Bouvy), 1995, p. 6-10Gebed in schoonheid : schatten van privé-devotie in Europa 1300-1500  (Eugène Honée), 1994, p. 96, afb. 40Middeleeuwse houten beelden: ambacht en techniek  (Marieke van Vlierden), 1994, afb.Heilige Anna, grote moeder : de cultus van de Heilige Moeder Anna en haar familie in de Nederlanden en aangrenzende streken  (Ton Brandenbarg), 1992, p. 148, afb. 122, cat. nr. 112Sint Anna-te-Drieën : een onderzoek naar vorm, inhoud en functioneren van het thema St. Anna-te-Drieën in de Nederlandse beeldhouwkunst der late middeleeuwen  (Willemien Deeleman-Van Tyen), 1990, afb. Utrecht 12Maria - mater fidelium : Mutter der Glaubenden : Madonnen von 1350-1800 : Ausstellung zum Marianische-Mariologischen Weltkongress 1987 in Kevelaer, Bundesrepublik Deutschland , 1987, p. 380 - 381, afb.Rijksmuseum Het Catharijneconvent = State Museum Het Catharijneconvent , 1983, p. 61, afb.Bijbels en burgers : vijf eeuwen leven met de Bijbel, 1477-1977 : Delftse Bijbel  (C.C. de Bruin), 1977, cat. nr. 23Banden met het Zuiden : tentoonstelling in het Aartsbisschoppelijk Museum, Agnietenstraat 1, Utrecht, van 16 september t/m 14 november 1971  (Désiré Bouvy), 1971/1972, p. 91, afb. 3Banden met het Zuiden , 1971, cat. nr. 45, afb.Kunst uit kerkelijke musea in Nederland  (H.J.A.M. van Haaren), 1963, cat. nr. 131Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 275Préliminaires à l'inventaires général des statuettes d'origine malinoise présumées des XVe et XVIe siècles  (Willy Godenne), 1958-1976, p. 92-93, afb. XXSymboliek en iconografie der christelijke kunst  (J.J.M. Timmers), 1947, nr. 2027, p. 864, afb. 65Marques de sculpteurs et de polychromeurs Malinois  (G. van Doorslaer), 1933, vgl.Een bijdrage tot de geschiedenis der Noord-Nederlandsche beeldhouwkunst  (Leo van Puyvelde), 1917, p. 177, nt. 1Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr. 70, afb. XXIBulletin du Cercle archéologique, littéraire & artistique de Malines , p. 109-110Museum voor Religieuze Kunst Uden informatiebulletin , p. 67Bulletin du Cercle archéologique, littéraire & artistique de Malines , p. 117-119, pl. II/232Bulletin van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis; vierde reeks , p. 92 en p. 40

Ziet u een fout of heeft u extra informatie over dit object?
Laat het ons weten!