Wapperende haren en een opbollend gewaad geven dit houten engelenbeeldje zwierigheid en beweging. Het bovenlijfje en de grote vleugel van de engel benadrukken echter stilstand. De onbekende Hollandse beeldsnijder zocht kennelijk een compromis. Hij wilde een engel maken die stil hing in de lucht, maar wel onderhevig was aan wind. Waarschijnlijk maakte het beeld van deze engel deel uit van een groep, waar het bijvoorbeeld een voorstelling van Maria-in-de-zon ondersteunde. Dit zwevende engeltje is in 1876 gevonden toen een kerkje in Westwoud (Noord-Holland) werd afgebroken. De toenmalige pastoor redde dit engeltje en schonk het aan het Bisschoppelijk Museum in Haarlem.

voor publicatie

2006

Nu te zien

Grachtenpand eerste verdieping Feest!

BMH bh576a

beeld

Zwevende engel, en profiel, afkomstig uit Westwoud

onbekend (Noord-Nederland)
onbekend (Holland)

1520 - 1529

eikenhout, verf, goud

schenking

1876-09-12

De engel zweeft en-profil naar rechts. Hij heeft zijn gezicht driekwart naar de beschouwer gewend. Hij heeft zijn rechterbeen hoog opgeheven. Zijn handhouding duidt erop dat hij oorspronkelijk met de rechterhand iets ondersteunde en met de opgeheven linkerhand datzelfde tegenhield. Op zijn rug een grote vleugel.

Om zijn wijduitstaande haar draagt hij een band. Hij is gekleed in een gegorde albe, die rond zijn beentjes golft. Om de hals draagt hij een amict. De brede mouwen zijn aan de bovenarmen met een lint ingesnoerd. Ze sluiten nauw aan om de onderarmen en hebben van de polsen afhangende manchetten.

Sporen polychromie:
Sporen van een witte grond. Rest helderroze incarnaat op de rechtervoet. Zwart op de achterkant, waaronder restant van een rode onderlaag (bolus?). Sporen vergulding op de vleugel en in het haar.

Techniek:
Aan de achterzijde onbewerkt. De kern lag mogelijk links van het werkblok. Achterzijde: onregelmatige plek met gutssporen ter hoogte van het middel.
Werkbankspoor (?): rond gaatje achter in de nek.
Voormalige oorspr. bevest. (?): gat in de linkerarm.

Staat:
De rechtervleugel is vernieuwd, gebroken en weer gelijmd. Beide armpjes zijn gebroken en weer gelijmd. Enkele kleine stukjes ingezet in de rechterarm en in de rechterhand.
Afgebroken: linkervleugel (restant pen aanwezig), de rechter kleineteen, een stukje van het haar (vergulding op het breukvlak). De vingers van beide handjes zijn beschadigd.
In de achterkant een modern schroefoog.
Enkele houtwormgaatjes aan de onderzijde.
De sporen vergulding op de vernieuwde vleugel en het haar zijn identiek en behoren dus niet tot de oorspronkelijke polychromie.

Stamboek: Bij de schenking hoorde ook een kleine altaarsteen (BMH v576b). Deze is in het stamboek doorgehaald en vermoedelijk afgestoten.

Van Vlierden: Het engeltje maakte waarschijnlijk deel uit van een groter geheel, bijvoorbeeld een retabel, waarbij het wolken of iets dergelijks ondersteunde. Vergelijk bijvoorbeeld de (veel grotere) engelen rondom Maria van het Marianum te Aken, of twee engeltjes die het wapen van Keulen vasthouden, afgebeeld in P. Clemen, Die Kunstdenkmäler des Kreises Kempen, Düsseldorf 1891 (Die Kunstdenkmäler der Rheinprovinz, 1), p. 101, fig. 40, Sammlung Konrad Kramer, Kempen)

Stamboek: Zwevend engeltje in haut-reliëf.
Haarlem 1878: Zwevend engeltje in bas-reliëf, omstreeks 1500.
Haarlem 1881: id.
Haarlem 1888: id.
Haarlem 1900: id.
Haarlem 1913: id.
Haarlem 1923: id.

Inv.kaart: Noord-Nederland, ca. 1520-1530.

Van Vlierden: de opm. "voor hun privé" is niet duidelijk. Was de opbrengst van de verkoop van het sloopmateriaal van het tufstenen kerkje, dat blijkbaar eind 19de eeuw is gesloopt, bestemd voor kerkmeesters en pastoor privé? Van het oude tufstenen kerkje van Westwoud werd geloofd dat dit in oorsprong een Wodanskerkje was, dat door Bonifatius zou zijn gekerstend. Zie: B. Voets, Rond de grenspaal. Beknopte geschiedenis van katholiek Westwoud. Z.p. 1951, p. 3-5.

Engelen in de kunst  (Inge Schriemer), 2006, p. 135, afb.Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 163, 177Verkorte gids in het Bisschoppelijk Museum voor kerkelijke oudheid, kunst en geschiedenis vooral van Nederland en meer byzonder van het Haarlemsche Bisdom te Haarlem, St. Jansstraat 79 [1923] , 1923, p. 12, cat. nr. 428Gids in het Bisschoppelijk Museum voor kerkelijke oudheid, kunst en geschiedenis, vooral van Nederland en meer bijzonder van het Haarlemsche bisdom te Haarlem, St. Jansstraat No. 79 [1913]  (Jacobus Joannes Graaf), 1913, p. 25, cat. nr. 428Gids in het Bisschoppelijk Museum voor kerkelijke oudheid, kunst en geschiedenis, vooral van Nederland en meer bijzonder van het Haarlemsche bisdom te Haarlem, St. Jansstraat No. 79 [1900]  (Jacobus Joannes Graaf), 1900, p. 17, cat. nr. 106Gids in het Bisschoppelijk Museum voor kerkelijke oudheid, kunst en geschiedenis, vooral van Nederland en meer bijzonder van het Haarlemsche bisdom te Haarlem, Kruisweg No. 59 [1888]  (Jacobus Joannes Graaf), 1888, p. 26, cat. nr. 106Gids in het Bisschoppelijk Museum voor kerkelijke oudheid, kunst en geschiedenis, vooral van Nederland en meer bijzonder van het Haarlemsche bisdom te Haarlem Kruisweg No. 59 [1881] , 1881, p. 23, cat. nr. 106Gids in het Bisschoppelijk Museum voor kerkelijke oudheid, kunst en geschiedenis, vooral van Nederland en meer bijzonder van het Haarlemsche bisdom te Haarlem Kruisweg No. 59 [1878] , 1878, p. 18, cat. nr. 106

Ziet u een fout of heeft u extra informatie over dit object?
Laat het ons weten!