Gevangenneming van Christus
Noord-Nederland, ca. 1490
ABM bh305

In de hof van Getsemane staat Christus berustend op een heuvel. Links van hem leunt Judas naar voren om hem een kus te geven. Hij draagt een geldbuidel op zijn rug. Op de voorgrond grijpt Petrus de gestruikelde knecht van een hogepriester bij zijn kraag. De apostel staat op het punt hem een oor af te slaan. Dit beeldhouwwerk van de gevangenneming van Christus maakte deel uit van een passieretabel.

zaaltekst vaste opstelling

2006

Niet in het museum te zien

ABM bh305

beeld, reliëf

Gevangenneming van Christus

onbekend (Noord-Nederland)

1485 - 1494

eikenhout, verf

schenking

1910-06-30

Christus staat boven aan in de voorstelling. Hij wordt gegrepen door drie beulen. De twee beulen aan de rechterzijde pakken hem bij zijn linkerarm, terwijl de beul aan de linkerzijde zijn rechtermouw en zijn kleed vasthoudt. Links van Christus Judas met de geldbuidel op de rug. Judas legt zijn rechterhand op Christus' rechterschouder. Op de voorgrond valt Petrus Malchus aan. Malchus zit op de grond. Petrus heeft hem bij de kraag gevat en heeft zijn rechterarm opgeheven om hem met het zwaard het oor af te slaan. Malchus houdt in zijn rechterhand de op de grond liggende lantaarn en heeft de nu verdwenen linkerhand afwerend opgeheven. De figuren staan op een rotsige grond, die met parallelle groeven is aangeduid. Malchus en de twee onderste beulen hebben grove, karikaturale kopen met grote kinnebakken.

Christus draagt een lange tunica, die in het midden in driehoeksplooien neervalt. Judas is gekleed in een lange tunica en een op de schouder met een knoop gesloten mantel. De soldaten dragen gegorde wambuizen, hozen en laarzen. De linker soldaat draagt over het wambuis met driehoekig ingesneden mouw een soort cape en onder het wambuis een hemd met ingesneden mouwboord. Aan zijn riem een grote geldbuidel of tas en op zijn hoofd een kaproen. De achterste beul rechts heeft een muts met omgeslagen rand op het hoofd. Zijn wambuis heeft een kraag met punten. Onder het wambuis een hemd met lange mouwen en dichtgeknoopt manchet. De voorste beul draagt een deels ruitvormig ingesneden wambuis, waaronder een hemd en heeft een hoed op het hoofd. Petrus is gekleed in een lange tunica met dichtgeknoopte manchetten. Het uiteinde van zijn mantel is over zijn linkerschouder teruggeslagen en valt in vele hoekige plooien neer. Malchus draagt een schoudermantel met kap en geschulpte kraag; onder het wambuis met geschulpte rand een hemd met een door een knoop gesloten manchet. Het schoeisel heeft brede neuzen.

Polychromie: Sporen van witte grond. Rood in de snede van het wambuis van de voorste beul rechts.

Techniek: De achterzijde is vlak afgewerkt. De kern lag links naast het werkblok; mooie staande jaarringen. Ter hoogte van de rechterarm van de rechter beul bovenaan een houten pen, die uitkomt in de arm van Christus. Een diep tapstoelopend gat van ca. 2 cm doorsnede in het midden van de Christusfiguur, voor bevestiging in de kast van het retabel. De dunne achterwand is op meerdere plaatsen doorbroken (randen gerafeld).

Staat: Ontbreken: de linkerhand van Christus (was ingepend); het zwaard van Petrus (was ingestoken); de ring van de lantaarn. Afgebroken: een deel van de muts van de bovenste beul rechts (restant spijker in breukvlak); een deel hoed van de onderste beul rechts (restant spijker en spijkergat in breukvlak); diens zijn linkeronderarm (spijkergat in breukvlak); het gevest van het zwaard en een deel van de vingers van Petrus; de linkeronderarm van Malchus (twee spijkergaten in het breukvlak). Beschadigingen aan de neus van Christus en de mantel van Petrus, aan enkele stukjes van de grond en de achterwand. Kleine beschadiging aan de baard van de rechter beul. Een scheur in de linkerpols van de bovenste beul rechts. Idem in de linkerhand van Petrus. In het standvlak twee schroefgaten en één spijkergat. Meerdere schroefgaten in de achterkant en spijkergaten met restanten van spijkers. Op het standvlak een afdruk van een rechthoekig balkje waarin enkele spijkergaten. De rechtervoet van Malchus met een deel van de grond is aangetast door houtworm. In het standvlak en in de rechteronderhoek houtwormgaatjes.

Het reliëf is een fragment van een retabel.

Kasboek ABM: Van Heukelum betaalde op 1 oktober 1872 aan Brom f. 16 voor een groep van Christus in den hof. Mogelijk dit stuk, ofwel ABM bh467.

Inv. Rientjes: 1ste kw. 16de eeuw; later: Noord-Nederlands/Hollands, ca. 1500.
Vogelsang 1911: Noord-Nederlands, omstreeks 1520.
Bouvy 1947: Utrechts, eerste decennia 16de eeuw.
Timmers 1949: Hollands, vroeg 16de eeuw. Timmers vindt het stuk profaan: "(...) een clowneske vertoning, waaraan iedere diepere dramatiek ontbreekt.".
Delft 1952: Noord-Nederlands, ca. 1500.
Eindhoven 1953: Hollands.
Amsterdam 1958: Noordelijke Nederlanden, omstreeks 1520.
Recklinghausen 1958/59: Noord-Nederland, ca. 1500.
Utrecht 1962 (Bouvy): Noord-Nederland, begin 16de eeuw.
's-Gravenhage 1963: idem.
Stockholm 1970: idem.
Utrecht 1994: idem.

Bron?: vgl. voor het motief van de op de rug hangende geldbuidel van Judas en voor de koppen een reliëf van het Laatste Avondmaal, Museum Boymans-Van Beuningen, Rotterdam (inv.nr. 1054/St20, Adriaen van Wesel (ca. 1417-ca. 1490)).

Volgens Vogelsang 1911 aangevuld en nog op de bij Vogelsang gepubliceerde foto zichtbaar: linkerhand Christus, zwaard Petrus, hoed en onderarm van de beul met de gevlochten wambuis, deel muts bovenste beul, linkerhand en -onderarm Malchus. De messing ring van de lantaarn is dan nog aanwezig. Vogelsang ziet nog sporen van polychromie. Timmers 1949: aanvullingen verdwenen, ring nog aanwezig.

Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 117, 127, 354Verzamelen van middeleeuwse kunst in Nederland 1830-1903  (Barbara Kruijsen), 2002, p. 176Route langs dertig middeleeuwse beelden [N-E] = A tour featuring thirty medieval sculptures  (Marieke van Vlierden), 1994, afb., nr. 25Geert Grote en de moderne devotie  (Marlies Caron), 1984, voorwerpenlijst p.8, cat. nr. 131Konstskatter fran Utrecht, Aartsbisschoppelijk Museum  (A. Andersson), 1970, nr. 27, afb.Kunst uit kerkelijke musea in Nederland  (H.J.A.M. van Haaren), 1963, nr. 119Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 142, afb. 52Middeleeuwse kunst der Noordelijke Nederlanden  (David Cornelis Roëll), 1958, nr. 287, afb. 147100 Hauptwerke aus dem Erzbischöfliches Museum zu Utrecht , 1958, cat. nr. 37De passie onzes Heeren , 1953, cat. nr. 6Prisma der bijbelse kunst , 1952, p. 156, cat. nr. 217Houten beelden : de houtsculptuur in de Noordelijke Nederlanden tijdens de late middeleeuwen  (J.J.M. Timmers), 1949, p. 60, 61, afb. 104De middeleeuwsche beeldhouwkunst in de Noordelijke Nederlanden  (Désiré Bouvy), 1947, p. 150Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr. 108, pl. XXIV

Ziet u een fout of heeft u extra informatie over dit object?
Laat het ons weten!