Geseling
Laatste kwart 15de eeuw
Eikenhout
Inv. nr. ABM bh364

Pilatus laat Jezus na de veroordeling martelen. In de bijbel wordt de geseling slechts summier beschreven, maar in de beeldende kunst kent het een rijke traditie. Indrukwekkend is hier het contrast tussen Jezus’ ingetogen houding en de monsterachtige koppen van zijn beulen. Jezus is vastgeketend aan een zuil, volgens sommige verhalen een zuil van Pilatus’ rechtbank of zelfs zijn huis. Twee beulen slaan Jezus met een roede, terwijl een derde zijn voeten vastbindt.

zaaltekst tentoonstelling

Verstilde emotie : beeldhouwkunst uit heden en verleden

2004

Niet in het museum te zien

ABM bh364

beeld, retabel, fragment

Geseling van Christus

onbekend (Noord-Nederland)

1475 - 1499

eikenhout, verf

oud bezit

1911

In het midden van de voorstelling staat Christus. Hij is met zijn armen achter zijn rug vastgebonden aan de geselpaal. Zijn genegen hoofd en zijn bovenlichaam zijn vrijwel frontaal weergegeven, zijn benen driekwart naar links. Op de voorgrond links zit een beul op de grond en bindt zijn voeten vast. Achter hem heft een tweede beul zijn geselroede op om te slaan. Rechts op de voorgrond houdt een derde beul zijn gesel met beide handen vast. Op de achtergrond zijn nog twee figuren zichtbaar. De beulen worden gekenmerkt door hun karikaturale koppen, die een groot contrast vormen met het fijn gesneden, verstilde gelaat van Christus. De figuren zijn geplaatst op een met fijne zigzaggroeven aangeduide grond.

Christus is met de lendendoek bekleed. De kale beul links op de voorgrond draagt een van voren openvallend gewaad met opgerolde mouwen. De beul rechts op de voorgrond draagt een gegord mouwloos jak met v-hals en schoenen met omgeklapte randen. Hij heeft een hoed met aan voor- en achterzijde opgeklapte punt op het hoofd. De beul links op de achtergrond draagt een muts op het lange haar, die in het midden voorzien is van een reeks tanden. Hij draagt een lang gewaad met wijde mouwen, waarin nauwe met knoopjes gesloten mouwen zichtbaar zijn. De figuur rechts op de achtergrond heeft een muts met omgeslagen rand op het hoofd. Hij heeft een volle baard en lang haar en draagt een lang gewaad en gepunt schoeisel. Van de figuur rechts naast hem alleen nog een gewaad met nauwe mouwen herkenbaar.

De zuil is voorzien van een geprofileerd basement, kelkkapiteel en halsring.

Polychromie:
Vogelsang zag sporen van beschildering, nu niet meer zichtbaar, behalve kleine restjes groen aan de achterkant van de zuil en op een aangevreten stuk links achteraan. Zeker geen originele polychromie.

Techniek:
De kern ligt iets naar rechts in het werkblok. De achterzijde is grof afgevlakt en onderaan rechts deels uitgehold. Grove hak- en zaag- of kliefsporen. De rechterzijkant is vlak: mogelijk sloot hier een ander deel op aan. De linkerzijkant is uitgewerkt. Noestje in de wang van de rechterbeul.
Boven op de zuil een ondiep sleufje (werkbankspoor?).

Staat:
Een scheur in het voorhoofd van Christus is met drie kleine, metalen spijkertjes gefixeerd. Een scheur in de grond voor de voet van Christus is ingevuld met kunsthars/was (?).
Ontbreken: het uiteinde van de gesel van de beul rechts vooraan.
Afgebroken: een deel van de man rechts achteraan; de hoek van de grond rechts vooraan; een stukje touw van de beul links vooraan; het onderuiteinde van de geselroede van de beul links achteraan.
Vanuit de kern sterk gescheurd: een grote scheur in Christus' linkerbovenarm, in de grond bij zijn linkervoet en een scheur door de achterkant. In de achterkant modern schroefoog in het midden en minstens zeven spijker- en schroefgaten.
Houtwormschade vooral in de achterzijde aan de onderkant, standvlak en zijkant links. De rechterhoek en het hoofd van de man rechtsachter lijken ook door houtworm afgebrokkeld.

De geseling van Christus is een onderdeel van een retabel.

Inv. Rientjes: ca. 1520; later: Noord-Nederland/Holland, 1480-90.
Vogelsang 1911: Nederlands of Nederrijns, ca. 1520.
Delft 1952: Noord-Nederland, 1ste kw. 16de eeuw.
Eindhoven 1953/54: Noord-Brabant (?), onder Hollandse invloed (?), eind 15de eeuw.
Utrecht 1962 (Bouvy): Holland-Brabant, ca. 1500. Voor de tronies verwezen naar "de sfeer van Jeroen Bosch".
's-Gravenhage 1963: Noord-Nederland, ca. 1500.
Gerlach 1967: niet in bibl.
Lemmens 1971: de boosaardige expressie is niet typisch voor Jeroen Bosch en geen bewijs voor het bestaan van een Hollands-Brabantse school. De typisch Brabantse "onlogische overvloed van draperie" ontbreekt hier. Gerlachs bewering dat het niet vreemd is om enkele beeldengroepjes uit het ABM in verband te brengen met Bosch omdat deze met zijn vader bij Adriaen van Wesel in het atelier zou zijn geweest i.v.m. een bespreking van een programma van het Broederschapsaltaar, mist in dit verband elke bewijskracht. Ook zonder Bosch' bemoeienis met de sculptuur zou zijn werk invloed op dat van beeldhouwers kunnen hebben gehad.
Stockholm 1971: Holland-Brabant, ca. 1500. Het realisme is Hollands, het karikaturale verwijst naar Bosch.
Utrecht 1984: Noord-Nederland, ca. 1500.

Een uniek terracotta reliëf  (Micha Leeflang), 2008, p. 9, afb.Hout- en steensculptuur van Museum Catharijneconvent, ca. 1200-1600  (Marieke van Vlierden), 2004, p. 124Retables brabançons des XVe et XVIe siècles : actes du colloque organisé par le musée du Louvre les 18 et 19 mai 2001  (Sophie Guillot de Suduiraut), 2002, p. 360Humanismo y Reforma en el s. XVI  (Chris van der Heijden), 2002, p. 55, p. 207Geert Grote en de moderne devotie  (Marlies Caron), 1984, p. 28, afb. 22; voorwerpenlijst p.8, cat. nr. 132Beelden uit Brabant : laatgotische kunst uit het oude hertogdom 1400-1520 , 1971, p. 28 en 32 (nt. 17)Konstskatter fran Utrecht, Aartsbisschoppelijk Museum  (A. Andersson), 1970, cat. nr. 35, p. 22, afb.Kunst uit kerkelijke musea in Nederland  (H.J.A.M. van Haaren), 1963, cat. nr. 101, afb. 22Beeldhouwkunst : Aartsbisschoppelijk Museum Utrecht  (Désiré Bouvy), 1962, cat. nr. 112, afb. 46Onze beeldhouwkunst der late middeleeuwen  (Désiré Bouvy), 1953, cat. nr. 77Prisma der bijbelse kunst , 1952, cat. nr. 220, p. 157Holzskulptur in den Niederlanden, 1: das Erzbischöfliche Museum zu Utrecht  (W. Vogelsang), 1911, nr. 109, pl. XXIV

Ziet u een fout of heeft u extra informatie over dit object?
Laat het ons weten!